Home » دماشومانو اسلام » د ښایسته نومونو اثر
AR64yy

د ښایسته نومونو اثر

 

ژباړه : همایون عیسی خېل

ښایسته نومونه هغه دي چې په هغو کې لاندې ذکر شوو څو خبرو ته پاملرنه شوي وي او یو څو نورو څخه ځان ژغورل شوی وي.
۱ …… د الله جل جلاله ذاتي یا صفاتي نوم سره د عبد یا امته لفظ زیاتول ، لکه عبدالله ، عبدالرحمن ، عبدالغفار ، داسې نور یا داسې نوم وي چې په هغې سره د الله تعالی تعریف بیانیږي.
۲….. د کوم پیامبر (ع) نوم دې وي لکه : یعقوب ، یوسف ، ادریس ، احمد، ابراهیم ، اسمعیل (علیهم السلام ).
۳….. د کوم مجاهد ، ولي او د دین خادم نوم وي چا چې د دین لپاره خپل سر او مال قربان کړی وي ، لکه عمر فاروق ، خالد ، عبدالقادر ، هاجره ، مریم ، ام سلمه ، سمیه او داسې نور.
۴….. د دینې جذباتو او نیکو خواهشاتو پر بنسټ وي، مثلاً په نني عصر کې د مسلمه امت بد مرغیو ته په کتو سره د خپل ځوی نوم عمر بن عبدالعزیز ، صلاح الدین او داسې نور کېښودل شي او ورسره دا تمنا وي چې زما ځوی به دا مظلوم امت بېرته په پښو دروي.
۵….. یوې دیني خوشحالي ته په کتو سره یو نوم کېښودل شي ، لکه د قیامت واقعه دې بیانوله او دا آیت دې مخې ته راغی چې ژباړه یې دا ده:
،، کله چې د قیامت ورځ راشي نو د چا سره به د خبرو کولو جرات نوي ماسوا له هغو خلکو چې الله جل جلاله ورته اجازه ورکړي وي بیا به په دې ورځ څه خلک بدمرغه وي او څه خلک به نیکمرغه وي.
یعنې د قیامت په ورځ به ټول انسانان په دوو ډلو تقسیمیږي یوه ډله به بدمرغه وي او بله ډله نیکمرغه.
د دې لوستلو سره دې بې اختیاره له زړه څخه دا دعا ووته چې یا الله جل جلاله ما او زما اولاد په دې سعیده ډله کې حساب کړې ، بیا الله جل جلاله درته ځوی درکړ او په هغه دې سعید نوم کېښود.
اصلاً تاسې د خپلو خواهشاتو ، جذباتو ، آرزوګانو او د تمناګانو په اساس په شعوري ډول یا په غیرشعوري ډول د خپلو ځامنو نومونه ږدی ، او هغوی د خپلو خواهشاتو او آرزګانو مناسب ستریږي او قدرتي په عامو حالاتو کې هغه ستاسو د خوبونو تعبیر جوړیږي.
۶…. د اولاد لپاره انتخاب شوی نوم باید د ښه مفهوم ، سپیڅلی، په ذهن او فکر
باندې ښه اثر غورځونکی او د دین له اړخه مطلوب اثرات ورکونکي وي.
دا ټولې هغه خبرې وې چې د نوم کېښودلو په وخت ورته باید پاملرنه وشي او د انتخاب شوي نوم لپاره د دې خبرو ترغیب ورکړل شوی دی . ځینې خبرې داسې دي چې د نوم کېښودلو پر وخت باید ځان ترې وژغورل شي (هغه لاندې ذکر شوي دي)
۱ ….. (باید یو داسې نوم نوي چې هغه) په داسې فکر او احساس بناء وي چې هغه د اسلامي عقیدې او نظریاتو خلاف وي یا په ځانګړي ډول هغه نوم چې په هغې سره د توحید عقیدې ته زیان رسیږي ، لکه نبي بخش ، عبدالرسول (سخي داد) داسې نور.
۲ …. داسې نوم چې فخر، غرور یا لویي ترې څرګندیږي.
۳ …. داسې نوم چې غیراسلامي خواهشات او آرزوګانې ترې څرګندیږي ، او د الله جل جلاله له رحمت څخه لرې والی ترې په ډاګه کیږي.
۴…. داسې نوم چې د خپل ذات سره ترې ګناه او بدي لور ته نسبت کیږي لکه عاصیه ، حارقه ، حرب ، شهاب او داسې نور.
۵ …. داسې نوم چې تحقیر ، تذلیل یا تمسخر ترې څرګندیږي.

الله جل جلاله ته خوښ نومونه

حضرت ابو وهب رضی الله عنه د رسول الله صلی الله علیه وسلم نه روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم ویلي دي: ( د پیغمبرانو په نومونو سره نومونه ږدئ ، الله جل جلاله ته خوښ نومونه عبدالله او عبدالرحمن دي او خوږه نومونه حارث او همام دي او ډېر ناخوښ نومونه حرب او مرة دي )
د ( الله ) لفظ د خدای جل جلاله ذاتي نوم دی ، په اسلام کې رحمن د الله جل جلاله ذاتي نوم ندی ، البته د اسلام نه مخکې په ځینو قومونو کې رحمن د الله جل جلاله ذاتي نوم و ، له دې امله د رحمن نوم دالله جل جلاله له نورو صفاتو څخه فضلیت لري .
په حدیث شریف کې د دې دوو نومونو ( عبدالله او عبدالرحمن ) ذکر کولو مطلب دا ندی چې بس همدا دوه نومونه دې کېښودلی شي او همدا دوه نومونه الله جل جلاله ته خوښ دي ، ممکنه ده چې رسول الله صلی الله علیه وسلم دا دوه نومونه پدې خاطر ذکر کړي وي چې په قرآن مجید کې د عبد اضافت سره همدا دوه نومونه راغلي دي .
حارث : هغه سړي ته ویلی کیږي څوک چې دهقاني ( کرونده) کوي ، که هغه په حلالو اسبابو سره دولت ګټي بیا هم غوره ده او که د آخرت په ګټلو کې بوخت وي بیا خو ښکاره خبره ده چې څوک ترې غوره نشي کیدای .
همام : د پخې ارادې خاوند ته وایي ، څوک چې د یو کار نه وروسته په بل کار پسې کیږي .
حرب : جګړې ته ویلی کیږي او ښکاره خبره ده چې جګړه ښه کار ندی .
مرة : تروش شي ته ویلی کیږي او تروش شی زیاتره ښه نوي .
په ښایسته نوم سره نیک پالي
حضرت یحی بن اسعد رضی الله عنه وایي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم د یوې اوښې د لوېشلو په اړه وپوښتل :
( هغه اوښه به څوک ولوېشي؟ یو سړی پاسېده ، رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل ستا نوم څه دی ؟ هغه ورته وویل زما نوم مرة دی . رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل کښېنه . بیا رسول الله صلی الله علیه وسلم پوښتنه وکړه اوښه به څوک ولوېشي ؟ یو سړی ولاړ شو نو رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل ستا نوم څه شی دی ؟ هغه ورته وویل زما نوم ؛ حرب ؛ دی . رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل کښېنه ، بیا یې وویل دغه اوښه به څوک ولوېشي ؟ یو سړی ولاړ شو ، رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل ستا نوم څه شی دی ؟ هغه ورته وویل زما نوم یعیش دی . رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل ښه ویې لوېشه )
همداسې یو حدیث امام بخاري رحمة الله علیه پخپل کتاب کښې رانقل کړی دی :
( رسول الله صلی الله علیه وسلم له خلکو څخه وپوښتل ؛ زمونږ دغه اوښه به څوک بوځي ؟ یا یې دا وویل څوک به یې ورسوي ؟ یو سړي وویل زه ( زه به یې بوځم ) رسول الله صلی الله علیه وسلم ترې وپوښتل: ستا نوم څه دی ؟ هغه ورته وویل زما نوم دا دی ، رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل کېښنه . بیا بل کس د دې مقصد لپاره پورته شو . رسول الله صلی الله علیه وسلم له هغه څخه هم د نوم وپوښتل ستا نوم څه دی ؟ هغه ورته وویل : زما نوم دا دی . نو رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل : کښېنه بیا درېیم سړی پاسېده ، له هغه څخه یې هم د نوم پوښتنه وکړه ؟ هغه ورته وویل زما نوم ناجیه ده . نو رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل ته د دې کار لپاره مناسب یې ).

د حضرت عمر رضی الله عنه یوه لطیفه

حضرت عمر رضی الله عنه له یو سړي څخه وپوښتل ، ستا نوم څه شی دی ؟ هغه ورته وویل ؛ انګار ؛ بیا یې ترې وپوښتل ستا د پلار نوم څه شی دی ؟ هغه ورته وویل شغله ، بیا یې ترې وپوښتل له کومې قبېلې څخه یې ؟ سوزیدونکي ، بیا یې ترې وپوښتل ستا ځای چرته دی ؟ ویې ویل : د اور په ګرمه غونډۍ باندې ، ترې ویې پوښتل : د اور په کومه غونډۍ ؟ هغه ورته وویل : د اور لمبو په غونډۍ باندې، چې کله یې دا خبره واورېده نو عمر رضی الله عنه ورته وویل زر کور ته ولاړ شه ، د کور دې خبر واخله هغوی ټول سوځی‍‍‍‍دلي دي ،( کله چې کورته ولاړ ) همغسې وشول لکه څنګه چې حضرت عمر رضی الله عنه ورته ویلي وو.( جمع الفوائد )

د نوم احترام
حضرت ابو رافع رضی الله عنه وایي چې نبی کریم صلی الله علیه وسلم ویلي دي : کله چې تاسې د یو چا نوم محمد کېږدی نو هغه مه وهئ او مه یې محروموئ . ( جمع الفوائد )
او حضرت انس رضی الله عنه وایي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم ویلي دي :
( تاسې د ځامنو نومونه محمد هم ږدئ او بیا پرې لعنت وایی او ملامت کوی یې هم ! .)
یعنې د دې نوم په احترام کې له ځامنو سره بده رویه مه کوئ . بې له دې هم د ځامنو سره بده رویه منع ده او که چرته د کمکي نوم محمد وي نو باید لا زیات احترام یې وشي ځکه چې د دې نوم احترام هم ضرور دی .
د رسول الله صلی الله علیه وسلم انتخاب کړي نومونه :

۱ـ د حضرت عبدالله بن سلام رضی الله عنه ځوی حضرت یوسف وایي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم زما نوم یوسف کېښود ، زه یې په خپله غېږه کې کېښنولم او زما په سر یې لاس راتېر کړ .( الادب المفرد )
۲ ـ حضرت ابوموسی رضی الله عنه وایي کله چې زما لومړی ځوی پیدا شو نو ما هغه د رسول الله صلی الله علیه وسلم خواته یووړ . نو رسول الله صلی الله علیه وسلم د هغه نوم ابراهیم کېښود ، خرما یې وچوبله او په خوله کې یې ورکېښوده ، د خیر او برکت دعا یې ورته وکړه او بیا یې ماته راکړ . ( الادب المفرد )
۳ ـ حضرت علي کرم الله وجهه هم د خپلو درې واړو ځامنو نومونه حرب کېښودلي ول، خو رسول الله صلی الله علیه وسلم د هغوی نومونه په حسن ، حسین او محسن سره بدل کړل .
نوم بدلول
رسول الله صلی الله علیه وسلم به د نومونو زیات خیال ساته ، کله به چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم مخې ته داسې نوم راغی چې هغه به د یو ا ړخه بد و نو هغه به یې بدل کړ او بل ښه نوم به یې پرې کېښود . رسول الله صلی الله علیه وسلم د ډېرو ښځو او سړیو نومونه بدل کړي دي او پر ځای یې ښه نومونه ایښي دي . که د چا نوم به د توحید عقیدې مخالفه معنی درلوده یا به بې معنی و او یا به د بد شي نوم و یا به غلطه معنی پکې پراته وه یا پکې خپل ذات طرف ته د بدي نسبت کېده یا به پکې د خپلې لویي او پاکوالي څرګندونه کېده او یا به یې بل کوم بد اړخ درلود نو رسول الله صلی الله علیه وسلم به بدل کړ او پرځای به یې ښه او ښایسته نوم کېښود .
حضرت عایشه رضی الله عنها وایي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم به خراب نومونه بدلول . ( جامع الترمذي )

د نوم بدلول
هاني ابن زید رضی الله عنه د خپل وفد سره د رسول الله صلی الله علیه وسلم په خدمت کښې حاضر شو . رسول الله صلی الله علیه وسلم خبر شو چې د هغه کنیت ابوالحَکم دی . رسول الله صلی الله علیه وسلم هغه راوغوښت ورته یې وویل : حَکمه ته خدای یې ؟
او حکم کول د هغه حق دی . تا د حَکم کنیت ولې کېښودلی ؟
ابن زید ورته وویل دا وجه نده چې زه له الله ج سره پدې حق کښې ځان شریکول غواړم بلکې په اصل کې کله چې زما قوم په خپل مېنځ کښې په څه خبره باندې اختلاف راشي نو دوی زما خواته راځي ، زه د دوی په مینځ کښې په سهي توګه فیصله کوم ، دواړه لوري زما په فیصله خوشحاله کیږي او مني یې . رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل تا څومره ښایسته نکته بیان کړه ! بیا رسول الله صلی الله علیه وسلم ترې وپوښتل . آیا ستا کوم ځوی نشته ؟ ابن زید رضی الله عنه ورته وویل چې زما درې ځامن دي ، شُرِیح ، عبدالله او مسلم . رسول الله صلی الله علیه وسلم ترې وپوښتل په دوی کښې کوم یو مشر دی ؟
ابن زید ورته وویل : ( شریح ) له ټولو څخه مشر دی . رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل بیا ستا کنیت ( ابوشریح ) دی . ده ته او د اولاد په حق کښې یې دعا هم وکړه . او رسول الله صلی الله علیه وسلم دا هم واوریدل چې په دې وفد کې یو کس د عبد الحَجَر په نامه یادیږي . نو رسول الله صلی الله علیه وسلم ترې وپوښتل ستا نوم څه شی دی ؟ هغه ورته وویل ( عبدالحجر ) رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل ، نه ( عبدالحجر نه بلکې )ستا نوم عبدالله دی .
شریح وایي کله چې هاني ابن زید رضی الله عنه د خپل کلي څخه راستون شو نو د رسول الله صلی الله علیه وسلم په خدمت کښې حاضر شو او پوښتنه یې وکړه اې د الله رسوله صلی الله علیه وسلم ماته دا ووایه چې په کوم کار کولو سره به زه یقیني جنت ته داخل شم . نو رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وویل د دوو خبرو خیال ساته : د خلکو سره په ښه چلند خبرې کوه او ښه پرېمانه ډوډۍ تقسیمه وه . ( الادب المفرد )
حضرت عبدالرحمن رضی الله عنه وایي زه د رسول الله صلی الله علیه وسلم په خدمت کښې حاضر شوم نو رسول الله صلی الله علیه وسلم له ما څخه وپوښتل ستا نوم څه شی دی ؟ ما ورته وویل زما نوم عبدالعزی دی . هغه راته وویل : (عبدالعزی ) نه ستا نوم عبدالرحمن دی . او په بل روایت کښې راغلي دي چې ما ورته وویل زما نوم عزیز دی نو رسول الله صلی الله علیه وسلم راته وویل عزیز خو الله جل جلاله دی .
حضرت ابن عمر رضی الله تعالی عنه وایي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم عاصیې ته وویل ته جمیله یې .( الادب المفرد )
د صحیح مسلم روایت دی چې د عمر رضی الله عنه د لور نوم عاصیه و نو رسول الله صلی الله علیه وسلم بدل کړ او جمیله نوم یې په کېښود .
محمد بن عمرو وایي چې یوه ورځ د ابو سلمه لور زینب خواته ولاړم نو زینب زما د خور د نوم وپوښتل څوک چې له ماسره تللې وه ، ما ورته وویل د دې نوم بَره ده . هغې وویل چې نوم یې بدل کړئ ، ځکه چې کله د رسول الله صلی الله علیه وسلم نکاح له زینب بنت جحش سره وشوه نو د هغې نوم هم بره و نو رسول الله صلی الله علیه وسلم د هغې نوم بدل کړ او زینب یې پرې کېښود . او کله چې د ام سلمه رضی الله عنها واده وشو د هغې خواته رسول الله صلی الله علیه وسلم ورغی نو رسول الله صلی الله علیه وسلم تر غوږ شول چې مور مې بره بره (په نوم ) غږ کوي ، نو رسول الله صلی الله علیه وسلم وویل خپل نېکوالی خلکو ته مه ښکاره کوه . الله جل جلاله ښه پوهیږي چې په تاسو کښې څوک نېک عمله او څوک بدعمله دی او ویې ویل د دې نوم زینب کېښږدئ ، زما مور ام سلمه رضی الله عنها وویل : سمه ده دا نور زینب ده .
دامې چې واورېدل زینب ته مې وویل بیا نو دې ته نوم خوښ کړئ ، هغه نوم کېښږدئ کوم چې رسول الله صلی الله علیه وسلم کېښودلی و نو محمد بن عمر د هغې نوم زینب کېښود .
رائطه بنت مسلم وایي چې زما پلار مسلم ماته وویل زه د حنین په جنګ کښې د رسول الله صلی الله علیه وسلم سره موجود وم ، رسول الله صلی الله علیه وسلم له ما څخه وپوښتل ، ستا نوم څه شی دی ؟ ما وویل زما نوم غراب دی ، رسول الله صلی الله علیه وسلم وویل نه ، ستا نوم مسلم دی . ( الادب المفرد )
عایشه رضی الله عنها وایي چې یو سړي د رسول الله صلی الله علیه وسلم په مجلس کښې  یادونه وکړه چې هغه ته شهاب (شغله ) وایي نو رسول الله صلی الله علیه وسلم وویل غراب نه بلکې ته هشام یې ( الادب المفرد )
د عبدالرحمن بن سعید مخزومي د ځوی نوم د اسلام څخه مخکښې ( الصرام ) و بیا رسول الله صلی الله علیه وسلم په سعید سره بدل کړ . رسول الله صلی الله علیه وسلم له سعید څخه وپوښتل ، زما او ستا په مېنځ کښې څوک مشر دی ؟ سعید رضی الله عنه ورته وویل ته له ما څخه مشر یې او زه په عمر کښې زیات یم . …..
رسول الله صلی الله علیه وسلم وویل تاسې د خپل ځوی نوم حباب مه ږدئ ، ځکه چې حباب شیطان دی ، ماشوم شیطان نه بلکې عبدالرحمن دی . ( جمع الفوائد )
حباب مار ته ویلی کیږي او ام حباب دنیا ته وایي ، له دې امله رسول الله صلی الله علیه وسلم د حباب نوم څخه منع کړې ده .

 

About admin