بسم الله الرحمن الرحیم

 ----------------------

 

درس القرآن

article thumbnail  قال الله تعالي : فذرهم يخوضوا ويلعبوا حتى يلاقوا يومهم الذي يوعدون (83) الزخرف ژباړه : دوئ [کفار اوملګري يې ] ايله کړئ چې  په ګناهونو اونافرمانیو کې ډوب وي ،او خپل ژوند په لوبو اوساتيریو کې تيروي ،ترهغه چې دهغي ورځې...

دارالافتاء

article thumbnailالاستفتاء   :  نهايت محترم مفتی صيب ! السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته هيله ده روغ ، جوړ او خوښ به ياست  یوچا  پوښتنه راڅخه کړې ده ، نو که تکليف نه وو او ځواب مو راکړ ډير به ښه سي. په اروپا کي يوه وطني ښځه په دې خاطر له ميړه څخه جلا سوې ده ، چي ميړه يي ډير فاحش ،...

دیني عصري مسايل

article thumbnailپوښتنه : زه په یوه  ایکسټینډډ وارنټي (یعني اضافي ضمان خرڅونکي ) کمپنۍ کې کارکوم  چې ددې کمپنۍ نوم اسکوائرټریډ  دی  دکمپنۍ ټول کاروبار د  الکترونیکي توکو د وارنټي (ضمانت ) دیوې اوږدي مودې لپاره خرڅول  دي   ، دمثال...

سیرت

article thumbnail  كله   چي   د لټې او پلټنې هلې ځلې غلې شوې، او قريش له دريو ورځوپرلپسې خو بې پایلو منډو، ترړو څخه وروسته څه نا څه آرام شول. نو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ملګري يې له غار نه د وتو تياري ونيوله. دوئ له مخكې نه له...

دصحابه ؤسیرت

article thumbnail  يادونه : اسلام په خپل تاريخ ګڼ ستر فاتحين لري چې دهغوی دلورينو له برکته په نړۍ کې داسلام بلنه خپره شوه ، دلته په لنډ ډول دهغو سترو فاتحينو يادونه اوپېژندنه کووچې نومونه يې په لاندې ډول دي : ۱-...

د ماشومانو اسلام

article thumbnail  اروا پوهان په دې کې تقریباً ټول سره ورته نظر لري، چې پلرونه او میندې باید دخپلو اولادونو په روزنه اوتربیت کې دهر،هرماشوم فطري صلاحیتونو ته ښه دقیقه پاملرنه اوتوجه وساتي،ځکه هغوی چې داولادونو دپالنې په لړکې کوم مسئولیتونه...

اسلام او ساينس

article thumbnail  قال الله تعالی : اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانشَقَّ الْقَمَرُ () (د نبوت په لومړيو کلونوکې د مکې خلکو له پيغمبر عليه السلام څخه غوښتنه وکړه ، وېل : که ته ريښتونى پيغمبر يې نو موږ ته سپوږ مۍ دوه ټوټې وښايه، که داسې دي وکړل...

داسلام نړیوال قانون ...

22 فروري 2015

    په هر صورت په دغو کتابوکې یو "شرح السیر الکبیر" دی- غواړم دلته دیوې مسئلې لږ وضاحت وکړم،هغه داچې ایا دموادو پرته هم د"کتاب المبسوط" او د"الشرح السیر الکبیر" په څېر ضخیم کتابونه املاء کیدای شي؟ عرض دادی چې خپله دامام سرخسي(F)کتابونوته لاس رسی نه وو،لیکن دهغه په شاګردانو باندې دکتابونو وړلو بندیز نه و، شاګردانو یې ځانو سره کتابونه وړلی شول، امام سرخسي به هغوی ته دکتاب شرح کوله، هغوی لیکله، تردي په دیرش ټوکونو کې "کتاب المبسسوط" ټوکونو کې املاء وشوه،کوم چې په اصل کې د"کتاب الکافي" شرحه دی او په اووه اته سوه مخونو کې دهغه یوه مخطوطه ما په استنبول کې لیدلې وه،غالباً هغه به کوم شاګرد په دومره لوړ غږ لوسته، چې دهغه غږ په کنده کې اوریدل کېده به؛ له کندې نه امام سرخسي(F) جمله په جمله شرحه کوله او شاګردانو لیکله،چې په دې توګه "شرح السیر الکبیر"تالیف شو،زما په علم کې په دې موضوع اوس مهال نړۍ کې دا پخوانی کتاب دی،ددې نه علاوه که مونږ د"ابراهیم الفزاري" رساله کتاب وګڼو، هغه تراوسه چاپ نده، دسرخسي کتاب "شرح السیر الکبیر" په کال ۱۳۳۵زکې له حیدر آباد دکن څخه چاپ شو، له بده مرغه چې بیا یې کوم بل مکمل رانغی، مصر کې یې دنوي چاپ کوښښ شروع شوی و، خوهلته هم له نیمایې نه کمه برخه یې په څلورو ټوکونو کې چاپ شوه او پاتې نورې برخې یې تردې مهاله لا ندي چاپ کړي ، ددې کتاب اهمیت ته په پام یونیسکو پرېکړه وکړه، چې هغه فرانسوي ژبې ته وژباړي، ژباړه یې ماته سپارلي وه، چې ما هغه پوره کړه او بیا مې یونیسکوته وسپارله، خوتراوسه دهغې دچاپ نوبت ندی راغلی، دژباړلو پرمهال ماسره دحیدر اباد دکن د "دایرة المعارف ادارې " چاپ و اوهم دصلاح الدین منجد نوی چاپ هم وراسره،ما ته دا جوته شوه، چې هغه دواړه کافي نه دي، خوله نیکمرغه چې ماته کلونه کلونه استنبول ته دتلو راتلو فرصت په نصیب شوی،په ځل کې به ما هلته درې میاشتې تیرولې او دهغه ځای له کتابتونو به مې استفاده کوله، ددې ژباړې پرمهال به راته کومه دشوارې را مخ ته شوه، نود استنبول مخطوطوته مي رجوع کوله، هم دا راز ماته په بیروت کې هم یوه نسخه په لاس راغلي وه او یوه په فاریس کې مې ده، چې پخوانی نسخه ده، ددې ټولو مخطوطو په مرسته ما دمغلقو ځایونو صحیح عبارتونه اولفاظ معلومول او بیا مې هغه ژباړل، په دې ډول مې هغه بشپړه کړه. دنړیوال قانون د تاریخ په اړه مې چې څنګ عرض وکړ، هغه کتاب چې امام محمد شیباني(F) لیکلی، له علمي پلوه هغه زیات اهمیت لري، دهغه په همزولو کې "ابراهیم الفزاري" (څوک چې دامام ابوحنیفه شاګرددی) هم یو کتاب لیکلی و، په دې علاوه نورو ممتازو او مشهورو فقهاوو هم په دې موضوع کې کار کړی دی،   لکه امام مالک (F)هم د"کتاب السیر" په نوم جلا کتاب لیکلی دی،خو متاسفانه چې هغه نه مندل کېږي اویواځي "کتا ب الموطا" کې په اړه یې دنیم مخ په اندازه یوباب شته دی، چې هغه کافي ندی هم داسې مشهور تاریخ پوه واقدي هم د کتاب السیرپه نوم کتا ب لیکلی ،چې هغه هم مندل کېږي نه ، لیکن دامام الشافعي(F) په "کتاب الدم" کې د"سیر الواقدي" په نوم یو اوږد اقتباس راغلی دی،چې نیږدې پنځوس شپیته مخه کېږي، شاید دواقدي له کتاب نقل یا اقتباس وي، دا په دې موضوع هم لومړني کتابونه دي اوهم وروستني؛ یعنې په یوه خاصه زمانه کې د یو خاص ضرورت له مخې په دغه موضوع مستقل کتابونه لیکل شوي او بیا وروسته چې کله هغه ضرورت پاتې نشو ،دکتابونو لیکلولړۍ هم بند شوه،لیکن د مسلمانانودلچسپي ورسره هغسي پاتې وه،په دې معنی چې دفقهې څومره کتابونه چې دپیل نه تراوسه   لیکل شوي دي، که هغه دهر مذهب اوهرې فرقې اړوند دي حنفي ، شافعي، مالکي، حنبلي، شیعي یافاطمی اونور، په هغو ټولو کې "کتاب السیر" خامخا راغلی دی، ماته په دې اړه د یو څه پرتلنې موقع هم په لاس راغله ، چې څو دا معلومه کړم، چې د شیعه، سني او فاطمي مصنفینو ترمنځ پهدې موضوع کې اختلاف څومره دی؟ دحیرانتیا وړده چې ما ته په هیڅ یو ځای کې هم اختلاف په نظر رانغی! مونږ دعقایدو په سر اختلاف لرو، سنیان یې دشیعه ګانو سره – او شیعه ګان یې دسنیانو سره ـ.خو په قانون کې داسې امتیازیا اختلاف په ډېرو کمو ځایونو کې راغلی. چې وښیي دا دشیعه ګانو قانون دی، او دا دسنيانو؛. ټول لومړی عظیم الشان قرآن ته اوبیا سنت ته رجوع کوي، په تاریخي پیښو کې دیولوري   روایت کونکی یو دی، دبل لوري بیا بل راوي دی،خو کوم څه چې راوړي ، پکې توپير نه وي، لکه د تیرو څوارلس سوه کلونو راهیسي چې د فقهې کتابونه په څلور کونجه نړۍ کې لیکل دوام لري، او دمختلفو مصنیفینو دقلمونو څخه وتلي ، مونږ په هغو کې هر ځای کتاب السیرؤ مومو، حتی چې کوم کتاب ته   کتابونو نه اقتباس ویل کېږي، یعنې فتاوی هندیه (عالمګیري) کې هم په دې باندې یوباب شته دی ، چې په زړپورې معلومات یې راوړي ، په خاصه توګه په دې بناء چې ځیني هغه کتابونه چې دعالمګیر پاچا په زمانه کې تري استفاده ممکن وه خو اوس هغه نشته، دهغو اقتباسات په علمګیريه کې مندل کېږي، د کتابونو کومه لړۍ چې له پیل څخه روانه ده، هغه په یوه معنی کې شرح او تمثیل کېدای شوه، یعني داصولو ترحده پکې کوم توپیر نه نشته، مثالونه ګڼ راوړل شوي، تشریحات او تفصیلات زیات راغلي، کله نه کله ماته دا په نظر راشي، لکه په ځینو هېوادو کې دځینو څېزونو یادول زیات وي، خو په نورو هېوادو کې هغه حېزونه څوک نه یادوي، دمثال په ډول امام سرخسي(F)پخپل کتاب کې دجنګ پرمهال دغوایانو ذکرکړی، مثلا: خلک په غوایي... کیني او ددښمنانو سره جنګ کوي، ښکاره ده، چې دا په هغه هېواد کې چې هلته غوایي وي، په کومووطنونوکې لکه :په عربي هېوادو کې د.غوایي. ذکر نشته، هم داسې دمالکي مذهب مؤرخ او مؤلف چې دشمالي افریقه سره اړه لري هغوئ دهسپانیې سره نژدي دي،هغوی زیاتره دزهریلا څېزونو ذکر کوي یعني په غشو کې زهر ګډول؛ ددي لپاره چېکله دښمن زخمي کېږي چې دهغه زخم ژر روغ نشي،ددي لپاره غشي په زهرو باندې لړي،ددې زکر ما دنورو سیمو په کتابونو کې ندی لیدلی،غالباً ددې وجه داده چې هلته داڅېزونه رواج ندي، هم داسې دامام سرخسي دجنګي توکیو دوړلو او را وړلو لپاره دګاډیو زکر کوي، دنورو مولفینو په کتابونو کې نشته، غالباً دهغوئ په زمانه کې په څارویو بارونه وړل دود وو، ګا ډۍ اوبګۍ نه وي، له دې وجې داسې ګڼ ټولنیز مثالونه مونږ ته په دي کتابونو کې هم په لاس په رازي. دا څو تفصیلات دنړیوال قانون په اړه وو، چې ما تاسوته بیان کړل، اوس په لنډه توګه د اعرض کوم چې په نړیوال قانون کې د څه نه بحث کېږي؟ په نن زمانه کې له دوه مختلفو فنونو اوجلا علومونه بحث کېږي،لیکن زمونږ دفقهاوو په کتابونو کې دا امتیاز نشي کېدای،چې په یوه کتاب کې د دواړو علومو احکام راوړل کېږي، دڅو مثالونو په راوړو غواړم روښانه کړم چې ددغو دواړو علوموترمنیځ توپیر څه دی؟ په یوه کې د یوه حکومت او دبل حکومت ترمنځ د اړیکونه بحث کېږي، نه دیوه حکومت د وګړو دبل سطلنت دوګړو ترمنځ داړیکونه، دا اساسی توپیردی، زه تاسو ته څو مثالونه درکوم: مثلاً: د قومیت قانون دی چې یو تن دیوه   تابعیت لرونکی وګڼل شي،ا یا هغه خپل تابعیت یا قومیت بدلولی شي که نه؟ که بدلولی یې شي نودکومو احکامو اوقواعدو د لارې؟ ددې ذکر په نړیوال شخصي قانون کې راغلی دی، په عام نړیوال قانون کې ددې زکر نشته، هم داسې نور... مونږ ویلی شو، چې مسلمانو مولفینو د تصور سره سم په شصخي نړیوال قانون کې دمسلمانانو دکورنیو ترمنځ داړیکو نه هم بحث کړی دی ، مثلاً:دشیعه اوسني فرقو ترمنیځ د اړیکو په اړه له قانوني پلوه بحث شوی ، فرض کړئ دیوې محکمې په وړاندې یوه دوسیه را غله، چې مړشوی تن دعقیدې له پلوه شیعه دی او میرمن یې چې دهغه وارثه ګرځیدلې هغه سني ده، اوس دکوم قانون له مخې به میراث ویشل کېږي؟ دا مسئله دمسلمانانو دشخصي نړیوال قانون سره اړه لري،هم داسې فرض کړئ دیو اسلامي هېواد مسلمان وګړي دکوم بهرني هېواد   له وګړي سره تجارتي لوظنامه ولیکله، دبهرني هېواد قانون حکم کوي چې دکوم سړي عمر له اتلس کلنۍ ښکته وي،هغه په سرکاري توګه بالغ نه دی، هغه د داسي لوظنامې لیکلو حق نلري، اوس به کېږي څه؟ لوظنامه به لغوه کولی شي! ځکه په اسلامي قانون کې دبلوغ لپاره دعمر تعین نشته، بلکې جسماني بلوغ ته په کتنه دیوتن دبلوغ پرېکړه به کېږي، چې ممکن له اتلس کلنۍ نه کم عمررا شي، ډېر ځلي دیوې جګړې له امله قضیه محکمې ته وړاندې شي،ددوسیې وکیل ووایې، زما دموکل عمر له اتلس کلو کم دی،له دې وجې په هغه ضمان نه راځي، دوسیه رد او شوې لوظنامه لغوه شي، ددغه ډول قضیې تر شخصي نړیوال قانون پورې اړه لري، او ددې لپاره قوانین وضع دي، چې دمدعي علیه دقانون سره سم به عمل کېږي، نه دمدعي دقانون سره سم، او داسي نور... ددې برخلاف بل په عام نړیوال قانون کې ددرې څېزونو یعنې د امنیت د قانون، دجنګ د قانون او دبیطرفۍ له قانون څخه بحث کېږي،دبې پري قانون مقصد دادی، چې په کوم جنګ کې به زمونږ حکومت ونډه نه اخلي؟ او دجګړې له دواړو خواوو سره به اړیکي څه ډول پالي؟ دجګړېز فریق لوري اړیکي به دهغو حکومتونو سره چې په جنګ کې ګډون نلريڅه ډول وي؟ دېته ورته تفصلات په دې باب کې راځي،دامنیت په باب قانون کې ډېرد څلورو څېزونوڅخه بحث کېږي، یعنې دواک په ترلاسه کولو او اعلی حاکمیت ته په رسیدوسره څه ډول کېدای شي چې یو هېواد خپلواک وګڼل شي؟ دنړیوال قانون په نویو کتابونو کې رښتیا هم له خپلواک سلطنتونو نه علاوه جنګي باغیان هم راځي؛خودا هغه مهال چې کله دهغوئ بغاوت وده وکړي؛ ترڅه حد پیاوړی شي او په یوه سیمه خپل جلا حکومت جوړ کړي، دغسې تفصیلات په دغه باب کې راځي،چې په دغسي مواقعو کې اړتیاڅه ده؟،مثلاٍ: هند، دانګریزانو دواک پرمهال یوه سیمه و، چې مخامخ پري انګریزانو حکومت کاو، خو دلته ځیني نور ایالتونه هم و، لکه دبهاولپور ایالت،حیدر اباد، کشمیر اونور...ایا دغسي ایالتونه دنړیوال قانون له مخي هېوادونه منل کېدای شي که نه؟ که منل کېدای شي، دکومو قواعدو له مخې؟ نوکه یو هېواد سل په سلو کې خپلواکې ونلري، خو تر څه حده خپلواکې ولري ،مثلاً: خپل جلا سفیران استوي؛اګرکه دنړۍ ټولو هېوادوته نه وي، یواځي یو هېواد یا څو هېوادوته یې استوي،دا دنړیوال قانون موضوع ګرځي ! غرض دا چې دغه ډول تفصیلات په دې باب کې راوړل شوي دویم باب دجایداد اوملکیت په اړه دی، په هغه کې زیات له سوبو او بریاوو نه بحث کېږي، که مونږ دبل سلطنت کومه برخه ونیسو، ایا یا هغه پخپله هم داسې زمونږ دسلطنت برخه کیدای شي، که د بل رسمي ګام پورته کولوته هم اړتیا شته ده؟ او هغه ګام به څه وي؟ هم داسې دملکیت پلورلو په باب ډېر په زړپوري مواد راوړل شوي ،یعنې کله دفتحې په زریعه یوه سیمه ونیول شي، کله دتبادلې دلارې یوه سیمه د بل سلطنت سره د سیمې په عوض کې ترلاسه شي، یا کله دتحفې په دود یوه سیمه چاته ډالۍ کېږي،ددې ګڼ مثالونه دهندوستان په اسلامي تاریخ کې مندل کېږي، یا ددوه واکمنو ترمنځ دیوې سیمې په سر جګړه منځته راشي، بالاخر ترمنځ یې روغه وشي، چې زما دلور نکاح به ستا له ځوی سره وشي، زه به په جهیز یاټیکري کې هغې ته دغه سیمه وسپارم، خو تاته یې داسې نه درکوم،دیته ورته نور ډېرې قضیې په تاریخ کې راغلي دي اوشته، نو دملکیت په اړه چې کوم قواعد دي دهغو زکر په دي دویم باب کې کېږي. په دویم باب کې له یوبل څه نه هم یادونه کېږي،هغه دی د دواک دایره، چې ایا دیو هېواد قوانین دبل هېواد په وګړو پلي کيدای شي که نه؟ که کیدای شي نوترکوم حده؟ اوکوم قانون پلی کیدای شي؟ په دې لړ کې یوکوچنی مثال ستاسي په مخ کې عرض کوم، هغه داچې امام محمد شیباني(F) په السیر الکبیر" کې یو جالب باب راوړي هغه وایي: که دبهرنیو هېوادونو خلک زمونږ هېواد ته راشي او هغوی زمونږ محکمې عارض شي، زمونږ قاضي به په هغوی ددوئ دخپل هېواد قانون پلي کوي!فرض کړئ دوه هندوان یو اسلامي هېواد ته لاړل، هلته دهغوئ ترمنځ جګړه پېښه شوه، هغوی د اسلامي هېواد محکمې ته عارض شول، قاضي به هغوی ته دهندوستان قانون له مخې پریکړه کوي، داسلامي هېواد دقانون له مخې نه؛.په دې لړ کې امام محمد بن حسن شیباني وایي:زمونږ قاضیان اوفقهاء دیته اړدي، چې هغوی دنورو هېوادونو په قوانینو هم علم ولري،ځکه ددي ضرورت راځي، غالباً درسول الله (2) ددورپه ځینو مثالونو یې استدلال کړی دی لکه لیکي: یوځل مدینې ته څو یهود راغلل درسول الله (2) په خدمت کې حاضر شول،هغوی ځان سره یوه نجلۍ اوهلک راوستي وو، عرض یې وکړدې دواړو زنا کړيده، رسول الله (2) هغوی ته وفرمایل: په تورات کې دزنا دسزا حکم څه دی؟ په شروع کې هغوی ویل: داده چې دواړو مخونه دي تور شي او په خره دي داسې سپاره کړای شي چې شاه یې دخره مخ ته اومخ یې دخره شاه ته وي اوپه ښاراوکوڅودي وګرځول شي؛رسول الله(2) وویل: تاسو دروغ وویل، دتورات نسخه راوړئ،کله چې دتورات نسخه راوړل شوه ،رسول الله (2) و فرمایل دعبد الله بن سلام(>) په مخکي یې ولولئ!یهودو چې کله لوستله، په یوځای یې ګوته ایښې وه، دهغه ځای نه وړاندې تیرشول، عبد الله بن سلام ورباندې غږوکړ، ګوته پورته کړه!چې کله یې پورته کړه، د لیکل شوي و، دزنا سزا رجم دی،رسول الله ( 2) په هغوی درجم سزا تطبیق کړه،دامثال ددي ښودنه کوي چې په اجنبیانو اسلامي قوانین نه تطبیق کیږي،بلکې په هغوئ به دهغوی خپل قانون پلي کېږي نو په دې توګه امام محمد شیباني په څومخونو کې اوږد بحث کړی دی چې په اجنبیانو به داجنبیانو قانون زمونږ په محکمو کې په کوم شکل تطبیق کېږي؟ هم داسې دنړیوال قانون دامنیت قانون له سفارتکارۍ سره هم اړیکه لري،په وړاندې زمانه کې مستقل سفیران نه وو، بلکې دیو خاص هدف او معین وخت لپاره سفیران استول کېدل،دهغه معین وخت وروسته به بیرته خپلو هېوادو نو ته ستنیدل،په دې لړ کې "امیرعلي" په نوم یو څیړونکي لیکلي چې ددایمي سفیرانو دلیږد لړۍ داروپا څخه دوه سوه کاله وړاندې مسلمانانوپیل کړيده،دا یو هم جالب انکشاف دی، دجنګ په قانون کې چې دکومو مسایلو نه بحث کېږي هغه دادی چې دانسانانو په اړه جنګي قانون څه دی؟ دملکیت په اړه جنګي قانون څه دی؟ دجنګ پای ته رسیدو پر مهال چې کله لوظنامه لیکل کېږي دهغې په محتوا کې د کومو عناصرو او شرایطو راوړل پکاردي؟ اوداسي نور... لنډه داچې نړیوال چلند، یعنې دیو هېواد اوبل هېواد ترمنځ د اړیکو په لړ کې به په کومو اصولو او قواعدو عمل کېږي؟ ددې ټولو مجموعې ته نړیوال قانون وایي !


Read More...

دعظیم الشان قرآن حق...

22 فروري 2015

    دهدایت دوه ډولونه: دهدایت یو ډول نظري فکري او علمي دی او دویم عملي، اخلاقي اودژوند د چارو اومعمولاتو په ضمن کې دی،یعنې په انسان کې دحق اوباطل ترمنځ د تمیز صلاحیت پیدا کول. لومړی ډول: هرڅه چې په نظر راځي او لیدل کېږي، حقیقت ندي، بلکې هرهغه څه چې دنظر اولید ترشاه دی حقیقت دی، په کایناتو کې کوم څه چې په نظر راځي هغه حقیقت ندي، بلکې حقیقت دهغو ترشا دی، یو زمونږ ظاهري وجود دی، په کوم کې چې درد محسوسولی شي، خو دا هم حقیقي جود ندی بلکې حقیقي او روحاني وجود هغه دی چې هغه په ستر ګو نه لیدل کېږي. هم داسې ددنیا نظام دي، دلته رنګینۍ شته ، دژوندان اسباب او توکي شته، خو حقیقت یې ترشاه دی یعنې اخرت –داکوم ظوا هر چې په نظر راځي   که ددي په ځای توجه په حقایقو وه،نو دا نظري هدایت دی، یعنې دظاهر اودباطن حق اوباطل فرق معلومول هدایت دی، په درې حقایقو یعنې دالله (جل جلاله) په ذات، دانسان په روح اوپه اخروي حیات باندې چې ګله   ددرې ظواهرو (کاینات، انساني جسم، او دنیوي حیات) پرده وغوړیږي،دیته دجل او دجالیت ویل کېږي، درسول الله صلی الله علیه وسلم  نه په اړه یې یوه خوږه دعا منقول ده:      اَللَّهُمَّ أَ رِنَی حَقِیقََةََ الأَ شیَاءِ کَمَاهِیَ. الله! راته دټولوشیانو حقیقت هغسي وښیي، څنګه چې هغه دي. دویم ډول: دویم دی عملي هدایت، داهم دوه درجې لري ۱... انفرادي ۲... اجتماعي. انفرادي هدایت دادی چې انسان دا وپیژني، چې څه وکړم او څه نه؟ خیرکوم دی او شرکوم ؟ دا (انفرادي) هدایت الله('جل جلاله) دهر انسان د زړه دننه اچولی دی څنګه چې د الله ویناده: ]ونَفسِ وَّمَا سَوَّهَا، فاَ لهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقوَاهَا[الشمس:۷، ۸. هم دا وجه ده چې عظیم الشان قرآن په انفرادي معاملاتو دومره زور نه اچوي، ور ته معروف اومنکروایي، یعني هغه څه چې دهغونه انسان خپله خبروي،اومنکر هغه دی چې انسان ورنه فطرتاً نفرت کوي،ځکه دنړۍ کوم ته انسان ته به دانه وي معلومه چې رښتیا ویل ښه دي؛ او دروغ ویل بد؟. اجتماعي هدایت: د انسان په اجتماعي ژوند کې هد ایت ته ډېر اړدی،دا هغه ځای دی چې هلته په رسیدو انسان دافراط اوتفریط دواړو ښکار کېږي او په نړۍ کې درې اجتماعي مسئلې لویې دي: ۱... دنر او ښځې ترمنځ د حقوقو توازن ۲.... د حکومت او وګړو ترمنځ دحقوقوتوازن! یعنې دحکومت په وړاندې د وګړو لپاره څومره ازادې شته اوڅومره بندیز؛ او حکومت څومره ازاد دی اوڅومره پابند؟ ۳....   په پانګه او محنت کې، دپانګوال او مزدور ترمنځ دحقوقو توازن، په دریواړو کې انسان هدایت ته محتاج دی او هدایت له عظیم الشان قرآن څخه ترلاسه کېږي: اَلرَّحَمَن علم القرأن خَلَقَ الإِنسَانَ عَلَمَّهُ البَيَان ( الرحمن ۱، ۲، ۳، ۴) رحمن دالله(جل جلاله')په نومونو کې غوره نوم دی، اوقرآن په ټولو کتابونو کې غوره کتاب دی او انسان په ټولو مخلوقاتو کې غوره مخلوق دی اوبیان دانسان په ټولو صلاحیتونو کې غوره صلاحیت دی. په دې ایاتونو کې مونږ ته ښوو نه شوې چې درحمن غوره مخلوق( انسان) ته پکاردي چې هغه خپل غوره صلاحیت (یعنې بیان) دالله (جل جلاله') د غوره کتاب (قران) په بیانولو کې صرف کړي،ددې ټولو خبرو نتیجه داده چې په ټول قوت سره د ژوند په دواړو څانګو( انفرادي او اجتماعي) کې عظیم الشان قرآن ته رجوع پکارده او ددې لپاره مسلسل کوښښونه پکاردي، څو ټول مسلمانان له عظیم الشان قرآن سره ونښلي، قرآن یاد کړي او نوروته یې وښيي، پخپله ځان پوی کړي اود نورو پویولو کوښښ وکړي په دې توګه به زمونږ ټول مشکلات اسان شي. دقرآن مجید پنځه حقوق: نن سبا په نړۍ کې دحقوقو جنګ روان دی، څوک دښځو دحقوقو نارې وهي څوک دڅارویو دحقوقو؛ او مسلمانانو ته ترننه معلومه نده، چې په دوئ(مسلمانانو) دعظیم الشان قرآن حقوق څه دي؟ باید زده کړو چې قرآن مجید په مسلمان پنځه حقوق لري: ۱... ایمان اوتعظیم- ۲... تلاوت او ترتیل ۳.... تذکر اوتدبر۴... حکم اواقامت ۵... تبلیغ اوتبین. لومړی حق.... دایمان او تعظیم. د ایمان دوه برخې دي یو اقرار او بل تصدیق،خو مونږ اقرار کوو، لیکن یقین او تصدیق مو پوخ ندی، له دې وجې مونږ مسئولیت لرو له خپلو زړونو وپوښتو چې ایا دمتوارثي دیني عقیدې په اساس قرآن یو مقدس اسماني ګڼوچې دژوند او جمله معاملاتوهغه هیڅ اړیکه نه لري؟ یا دا یقین لرو چې قرآن دالله کلام دی، چې د خلکو دهدایت لپاره ناز شوی څو هغوئ یې د ژوند لپاره اساس او دستور وګرځوي؟ پوښتنه داده چې دپوخ ایمان او یقین څنګه پیدا کېږي؟ ځواب دادی ددې د مندلو یوه اسانه زرېعه دایمان اویقین له څښتانو سره صحبت دی، دصحابه وو (@) ایمان درسول الله (2) دصحبت نتیجه و، درسول الله(2) وروسته مومنانو لپاره هم دایمان او یقین له خاوندانو سره صحبت ضروري دی او د دغسي خواصو دایمان منبع اوسرچینه قرآن دی، دهغه وروسته درسول الله سیرت او دصحابه وو سیرت په مطالعه کولو سره هم معنوي صحبت مندل کېږي. ایمان کوم مجسم څېزندی، چې له بیرون څخه دتن په بدن کې ایښودل کېږي بلکې دایماني رڼا شغلې دهر انسان دننه شتون لري، چې دبدو اعمالو کولو په وجه هغه تورې اوبدنوره ګرځیدلې وي او دهغو (سپرغیو او شغلو) دبیا رڼا کولو ته اړتیا ده، رسو ل الله(2) فرمایی: إن هَذِهِ القُلُوبَ تَصدَأُ کَمَا یَصدَأُ الحَدِیدُ إِذَا أَصَابَهُ المَاءُ، قِیلَ یَارَسُولَ اللهِ! مَا جَلَاءُ هَا؟قَالَ کَثرَةُ ذِکرِ المَوتِ وَتِلاَوَةِ القُرآنِ ( رواه البیهقی) بیشکه زړونه زنګ نیسي، څنګه چې اوسپنه داوبو په رسیدو زنګ اخلي، عرض یې وکړ، دالله رسوله! هغه څنګه صفا کېږي ؟ رسول الله (2) وفرمایل:هروخت د مرګ یادول او دقران کریم تلاوت ډېر کول. دویم حق: دقران مجید دویم حق دهغه قرائت او تلاوت کول دي،"قرائت" لفظ دهر کتاب لوست یا ویلو لپاره کارول کېږي او "تلاوت" لفظ یواځي دقرآن پاک ویلو ته خاص دی؛ وړاندې زمانه کې دقرآن قاري ته یې عالم ویل، خو دوخت په تیریدو سره کرار کرار دقاري لفظ دهغه چا لپاره و کارول شو څوک چې دقرآن مخارج او صفات لحاظوي اوپه اهتمام سره یې لولي. بیا، بیا دقرآن کریم تلاوت کول ضروري دی، څنګه چې دانسان بدن، بیا بیا خوراک ته حاجت لري، هم داسې دانسان روح غذا ته محتاج دی او دروح ترټولو ښه او عمده غذا د قران کریم تلاوت کول دي،د تلاوت ځیني حقوق دي چې دهغو رعایتول هم ضروري دي: لومړی حق یې دادی چې قران کریم تلاوت باید د تجوید قواعدو سره سم وکړای شي، یعنې په مخارجو، صفاتو رموزو او اوقافو علم پکاردی، څو دقرآن کریم دتلاوت حق ادا شي. دویم حق یې دادی: چې هره ورځ معمول وګرځول شي، زیا ت نه زیات دتلاوت کولو نصاب هره ورځ لس سیپارې دي، اوکم نه کم نصاب یې هره ورځ یوه سپیاره ده، ددې دواړو په مینځ کې یو نصاب بل دی چې هغه دزیاترو صحابه وو معمول و، هغه دی په یوه اوونۍ کې دعظیم الشان قرآن ختم ؛ په اوو منزلونو کې دقرآن تقسیم هم له دې پلوه دی چې یومنزل هره ورځ تلاوت شي،چې دیومنزل تلاوت دوه نیم ساعته وخت نیسي دریم حق یې په خواږه غږ کې تلاوت کول. رسول الله (2) فرمایلي: زینوا القرآن بأ صواتکم ( سنن ابی داود۱ټوک، ۵۴۸مخ) قرآن په ښایسته غږونو لولئ! بل روایت دی لیس مِنا مَن لَم یَتَغَنَ بِالقرآنِ ( سسنن ابی داود، ۱ټوک ۵۴۸مخ) هغه چې قرآن په ښه انداز نه لولي زمونږ څخه ندی. څلورم دا چې دظاهري اوباطني ادابو لحاظول، یعنې په اودسه کې یې کول، قبلې ته مخ اړول، اعوذبالله اوبسم الله ویل، دزړه په حضور یې کول، په مسلسل تذکر،تفهم اوتدبر تلاوت کول، په قرآن کې د ځانه دجوړو   نظریاتو او خیالاتو سند نه لټول بلکې دهدایت په نیت یې تلاوت کول. پنځم دا چې په ترتیل سره یې کول څنګه چې دالله (') ارشاددی: وَرِتِل القُرآن ترتیلا... قرآن .... داسې تلاوت دزړه دتثبیت زریعه دی، الله (') فرمایي: ]وَکَذَ لِکَ لِنُثَبِتَ بِهِ فُؤَادَکَ وَرَتَلنَه تَرتِیلا( الفرقان[ او هغسې مو (نازل کړی) څو ستاسې زړونوته ثبات وبښو! نو چې کله یې لولئ ... په ترتیل سره دقرآن تلاوت کولو کې فیض مندل کېږي، په یو روایت کې دي، دقران تلاوت کوئ اوژاړئ! شپږم دا چې قرآن پاک حفظ کړای شي، د حفظولولپاره دا چې چې ټول حفظ شي، ضروري نده بلکې دوس سره برابر چې څومره زیات حفظ کړای شي ښه دی. دریم حق : تذکر اوتدبر یعني په قرآن پوهیدل؛ له پوهې نه پرته دقرآن تلاوت کول دهغو خلکو لپاره جوازلري ، چې هغوی دلیک لوست نه محروم پاتې وي،اوعمر یې هغه حدته رسیدلی وي، چې ورته یادول ناشوني وي،که داسې خلک مات ګډ تلاوت وکړي یایې ونکړي یواځي دعقیدت په بناء په کرښو یې ګوتې تیرې کړي،ورته ثواب رسي، خوهغو خلکو ته چې په مختلفو علومو اوفنونو کې زده کړې بشپړې کړي وي اوپه کې ژوند یې صرف کړی وي،خپلې لاڅه چې پردۍ ژبې یې هم یادې کړې وي،د داسې خلکو لپاره ضروري ده چې هغوئ خامخا د قرآن فهم ترلاسه کړي. دمدارجو فهم: دقرآن د فهم درجې دوه دي ۱... تذکر بالقران ۲... تدبر فی القران ۱... تذکر بالقران دقرآن څخه نصیحت حاصلول، په دې اعتبار قران مجید اسان کتاب دی، دالله (') ارشاد دی: ]وَلَقَد یَسَرنَا القُرآنَ لِلذِکرِ فَهَل مِن مُدّکِر[ القمر ۱۷ مونږ قرآن دنصیحت حاصلولو لپاره اسان کړی ، ایا شته کوم نصیحت اخیستونکی؟ الله (') د قران په نازلولو سره په هرانسان داحجت قایم کړی، که هغه دڅومره کم استعداد خاوند هم وي،ځکه دهر انسان لپاره له قرآن کریم څخه نصیحت ترلاسه کول اسان دی،هر څوک کولی شي چې له قرآن کریم څخه تذکر ترلاسه کړي. ۲.... تدبر فی القرآن دادی چې په قرآن پاک کې غور اوفکر وکړای شي، قرآن مجید هغه سمندردی، چې دهغه د ژوروالي اندازه نه ښکاري، صحابه وو (@) په تدبر اوتفکر کې کلونه کلونه تیرول،هغه عبد الله بن عمر(>) ته چې رسول الله (2) ورته په اوو ورځو کې دقران مجید دختم حکم کړی و، هغه یواځي دبقره سورة په تدبر کې اته کاله ولګول، حالنکه دایتونو شان نزول، عربې ژبه، او قواعد و دیادلو ته یې حاجت نه درلود. امام غزالي دیوعارف په باره کې لیکلي دي، هغه فرمایي چې:زه د قرآن مجید یوختم هره جمعه کوم، اویوختم هره میاشت کوم، اويه یو په کال کې کوم او یو داسې هم دی چې هغه کې دیرش کاله تیر شول روان دی لا پای ته ندی رسیدلی. په تدبر باندې دقرآن مجید تلاوت ځیني شرایط لري، ددې لپاره لومړی دعربي ژبې په قواعدو پراخ علم ضروري دی، په فصاحت او بلاغت کې یې ژور فهم لازمي دی، پردې علاوه داچې په کومه ژبه کې قزان مجید نازل شوی دی، دهغې دصحیح فهم پرته دقرآن فهم نا ممکن دی، ددې لپاره دجاهلي ادب تحقیقي مطالعه هم ضروري ګڼل کېږي، دجاهلیت دزمانې شاعرانو او خطباوو دکلامو نو مطالعه هم ورته پکارده، بیا پردې هم اکتفاء نده دقرآن خپل وضع کړي اصطلاحات دي، دهغو سره بلدتیا تراوږدې مودې پورې دقران مجید په لوستو سره ترلاسه کېدای شي، بیا دقران نظم پېژندل، نزولي ترتیب دایتونواو سورتونو خپلمنځي ربط پیژندل،داټول څېزونه ضروري دي، دټولو په باره کې مفسرینو دڅوارلس علومویادول ضروري ګرځولي،او د څوارلس علومو دیادولو خبره پخوانۍ ده، اوس په هغو سربیره، څو نور علوم هم متعارف شوي دي، په دې وجه دشپاړسو یا اتلسو علومو قید راوړل کېږي. څلورم حق...د قران مجید څلورم حق دادی چې په هغه عمل وشي ،قرآن مجید نه دجادو اومنتر کتاب دی، چې محض لوستل یې د دفع بلیات لپاره کافي دي. اونه محض د برکتونو اوثوابونو کتاب دی، چې په دکان، کور کې دمړو دبښلو په نیت تلاوت شي، بلکې "هدی للناس" دخلکو لپاره هدایت دی، دنزول مقصد یې هدایت حاصلول دي او ژوند لپاره یې لائحه ټاکل دي. کوم تن چې دحق په تلاش لګیا وي،هغه ته دقران په حق والي یا نه والي یقین نه وي خو هغه خلک چې څوک یې حق ګڼي،ورباندې ایمان لري، دهغه لپاره ضروري ده چې هغه قرآن کریم پخپل ژوند کې عملاً نافذ کړي، هغه دقران په ښودلې لار تګ وکړې. دعمل دوه اړخونه: بیا ددي عمل دوه اړخه دي، یو انفرادي اوبل اجتماعي، په داسې احکامو کې چې هغه دانفرادي ژوند سره تعلق لري په هغو انسان سملاسي مکلف دی، البته هغه احکام چې داجتماعي ژوند سره تعلق لري، په هغو هغه سملاسي مکلف ندی،خو دهغو دسهي کولو لپاره یې ورباندې کوښښ ضروري دی. پنځم حق.... تبلیغ او یقین دقر آن مجید پنځم حق نورو ته دهغه رسول ، څنګه چې د رسول الله (2) ارشاد دی: بَلِغُوا عَنِی وَلَو آیَه ( سنن الترمذی ۴ټوک ۳۳۷مخ) درسول الله (2) ددې ارشاد نه معلومه شوه، چې دتبلیغ له دندې هیڅوک هم بري ندی، اګرکه یو ایت وي، اصلاً دا یوه فریضه ده چې دقرآن کریم الفاظ اومفهوم دنړۍ اقوامو ته و رسول شي، خو له بده مرغه چې دچا، چې ذمواري ده، هغه پخپله دیته محتاج دی، چې ترهغه ورسول شي، له دې وجې ضرورت ددې خبرې دی چې دقرآن زده کړه اوښودل عام کړای شي چې یومخ ټول مسلمانان دقرآن کریم له زده کړې برخمن وي. دقرآن مجید داپنځه حقوق دي خوپه عامه توګه چې نور کوم حقوق ګڼل کېږي هغه دادي چې دوریښمو په رخت کې پټ کړای شی، په جهیز کې ورکړای شی، سرمیږي کې کیښودل شي او یا په نوي دکان اوکور کېدبرکت تلاوت کړای شي،په محکمو کې د سوګند خوړلو پرمهال ورباندې لاس کیښودل شي نعوذبالله من ذلک. قران اوزمونږ طرزالعمل: دحضرت عبید ملیکی(>) نه روایت دی، رسول الله (2) فرمایلي: یَا أهلَ القرآن! لاتتوسدوا القرأن واتلوه حق تلاوته من أناء اللیل والنهار وافشوه وتغنوه وتدبروا فیه لعلکم تفلحون. دقرآن خاوندانو! قرآن شاته مه غورځوئ! او هغه داسې تلاوت یې کوئ چې څنګه دهغه حق دی په سهار اوماښام ،هغه خپور کړئ، په خواږه غږ کې یې لولئ، اوپکې تدبر کوئ څو کامیابې ومومئ!. "لاتتوسدوا" یعنې شاه ته یې مه غورځوئ! تکیا یې مه ګرځوئ، مونږ دبرکت په ګڼلو دکورونو په طاقونوکې ایښی دی، دخپلو سوکندونو یې لپاره یې را اخلو، یسین سورة په مرګ ته نیږدې تن تلاوت کوو،زمونږ له اوسني حالت سره درسول الله (2) لاندې فرمان سمون خوري: اِنَ الله یرفع بهذا الکتاب أقواماً ویَضعُ بِهِ آخِرین ( صحیح مسلم) دشکه پرته الله (') ددې کتاب (قرآن) له لارې ډېرو قومونه لوړوي او ډېر غورځوي. یعنې په دینا کې دقوم په حیثیث زمونږ تقدیر ددې کتاب سره تړلی دی، دحجة الوداع په خطبه کې یې وفرمایل: وقد تَرکتِ فِیکم مالن تَضِلوا بعده، إن اعتصمتم به: کتاب الله- (صحیح مسلم) زه ستاسو ترمنځ هغه څېز پریږدم او درومم، څو چې تاسي په هغه مونګلي خښي نیولې وي ګمراه به نشئ او هغه دالله کتا ب دی. له حضرت علي(>) نه اوږد حدیث روایت دی: عن علی(>) قال:إنی سمعت رسول الله (2) یقول: إنها ستکون فتنة، قلتُ: ما المخرجُ یارسول الله(2)؟ قال: کتاب الله، فیه نَبأُ مَا قَبلَکُم، وخَبرُ مابَعدکُم ، وحُکمُ بَینِکم، هوالفصل لیس بالهزلِِ، من تَرَکَه مِن جَبَارٍ قَََصَمهُ الله ومَنِ ابتَغی الهُدی فِی غیرِهِ أضَلهُ اللهُ، وَهو حَبلُ اللهِ المَتِین، وهوالذکرُ الحَکِیم، وهو الصراط المستقیم( سنن الترمذی ۵ټوک ۱۷۲مخ) حضرت علی(>) وایي: ما درسول الله (2) نه اوریدلي رسول الله (2) فرمایلي: ډېر ژربه فتنه ښکاره شي، ما وپوښتل:تري دوتلو لار څه ده؟ ( که د نن مسلمان وای، پوښتل به یې کله به وي؟ څه به وي؟ کوم ځای به وي؟ خو دصحابه وو(@) سره دخلاصون اونجات فکر دومره هر وخت ملګری و ، چې ژریې وپوښتل دهغې نه دخلاصون لاره څه ده؟) رسول الله (2) وفرمایل: هغې نه د خلاصون لار دالله کتاب قرأن دی،په دې کې له تاسونه دمخکي او وروستو خبرونه شته، پکې ستا سو ترمنځ فیصلې شته او هغه فیصل قول دی،عبث ندی، کوم سرغړونکی یې چې پریږدي او ددې پرته دبل هدایت لټون و کړي الله به هغه بې لارې کړي قرآن دالله رسۍ دی، محکم نصیحت دی او صراط مستقیم دی. قرآن دالله(') رسۍ ده: په حج سورة کې الله (') وفرمایل: ]وعتصموا بالله[ داچې خبره ښکاره نه وه، په ال عمران کې یې شرح وکړه: ]واعتصموا بحبل الله[ بیاهم خبره ښه ښکاره نه وه، احا دیثو یې تشریح وکړه: ۱... ترمذی شریفکې حدیث دی: رسول الله (2) دقرأن فضایل بیانول وي ویل: "هو حبل الله ا لمتین" دغه قرأن دالله کلکه رسۍ ده، په بل حدیث کې ددینه هم زیات وضاحت شوی: "الیس تشهدون أن لاإله إلا الله وحده لاشریک له وأنی رسول الله وأن القرأن جاء من عند الله؟ قلنا بلی: فابشروا فإن هذا القرأن طرفه بیدالله وطرفه بأیدیکم فتمسکوا به فإنکم لن تهلکوا ولن تضلوا بعده أبدا( طبرانی کبیر) ایا تاسي په دې خبره شاهدې نه کوئ چې دالله تعالی پرته بل هیڅوک معبود نشته اوزه دالله رسول یم! اوقرآن دالله کتاب دی،صحابه وو(@) وفرمایل:ولي نه؛ رسول الله (2) وفرمایل: زیری وارئ! ددي قرأن یو طرف دالله په لاس کې دی او بل یې ستاسې لاس کې دی، نو کلک یې ونیسئ! ددي وروسته به هیڅکله ګمراه نشئ! په ورته توګه دمصنفه ابن شیبه روایت هم راغلي : قال رسول الله(2) کتاب الله هو حبل الله المدود من السماء إلی الأرض دالله کتاب دالله رسۍ ده، چې د اسمان نه تر زمکې غوړیدلې . مولانا ابو الكلام ازاد لیکي: که څوک له مسلمان څخه د ټولو بدبختیو اوبربادیو د حقیقي علت معلومولو پوښتنه وکړي، خو ترڅنګ ورته دا شرط هم کېږدي چې یواځي یوداسې علت به په ګوته کوي، چې هغه د ټولو علتونو او اسبابو لپاره جامع وي؛ نو هغه ته داځواب ویلی شي[ دحقاني عالمانو،دصادقینو مرشدینو فقدان او دعلماءِسوء، مفدسدینو اود دجا لینو کثرت] رَبَنَا إِنَّا أَطَعنَا سَادَتَنَا وکُبَرَاءَنَا فَأَضَلُونَا سَبِیلَا. اوکه بیا هغه وپوښتي، چې په یوه جمله کې ددې علاج څه دی؟ نو ورته دامام مالک (F) په الفاظو کې ځواب ویلی شي: لَایَصلِحُ آخِرُ هَذِهِ الأُ مَّةِ اِلَّا بِمَا صَلَحَ بِهِ أَوَّلُهَا یعنې دامت دورستي دور اصلاح ترهغې نشي راتلی، څو هغه طریقه غوره نکړای شي، په کومه چې د لومړي دور خلکو اصلاح مندلي وه، او هغه ددينه سیوا بل څه نه و، چې دقرآن حکیم داصلي او حقیقي معارفو دتبلیغ لپاره رښتیني مرشدان پیدا شي( الهلال لومړی ټوک) دعصري پوهنتونونه دوتلو خلکو دسر سړی علامه محمداقبال دی او ددیني مدرسو نه دوتلو خلکو دسر سړی حضرت شیخ الهند( مولانا محمود الحسن) F دی شیخ الهند F دهندوستان دجمعیت علماء مشر و، په کوم کې چې دهندوستان ټولو علماوو( که هغه بریلویان، دیوبندیان، اهل حدیث وو) ګډون لاره، نوموړی دهندوستان دازادۍ ترټولو مخکښ قاید اومجاهد و، دوریښمي دسمالونو په نوم دیو ډېر لوی جهادي تحریک دراز برسیره کېدو په مهال کې حجاز کې دانګریزانو په غوښتنه ونیول شو اوبیا هغوی ته وسبارل شو،دمالټې جزیرې دننه قید کړای شو، د څلور کاله قید تیرولو وروسته دنري رنځ ناروغي یې ترخطرناک برید واښته،له امله یې انګريزانو ازاد کړ، کله چې نوموړی ازاد شو او د بمبي په ساحل ښکته شو، هرکلي ته یې دهندوستان مهاتها ګاندي مولانا ابوالکلام ازاد او دهندوستان دهغه مهال ټول رهبران ولاړول،کله چې دیوبند دارلعلوم ته ورسید، دشپې دعلماوو مجلس ته وویل: په مالټا کې ما دوه خبرې زده کړي: ما چې دمحبس دننه په تنها یې کې په دې خبره ( چې په نړۍ کې مسلمانان ولي مغلوب دي؟ راته دوه اسباب ښکاره شول، یو داچې چې مسلمانانو قرآن ته شاګرکړي، دویم داچې مسلمانان پخپلو منځو کې سره په جنګ دي!له دې وجې ما له هغه ځایه دا عزم کړی او راغلی یم، چې خپل پاته ژوند به په دې کې صرف کوم، چې لفظاً او معناً قرآن کریم عام شي، دلفظی تعلیم لپاره په هر هر، کلي او تپه کې ښوونځي او مکاتب جوړکړای شي، دلویانو لپاردقران پاک درسونه شروع کړای شي څو هغوی یې دمعانیو سره په اشنا کیدو، په قرآني لارښوونو هغوی عمل کولو ته اماده کړای شي اوهم دمسلمانانو ترمنځ خپلمنځي جنګونه او اختلافات هیڅکله دزغملو ندي.باید په کله یې مخنیوی وکړو! اوعلامه اقبال چې دمسلمانانو دستونزو حلولو لپاره کومه نظریه وړاندې کړي هغه داده: خوار از مهجوری قران   شدی شکوه سنج   ګردشِ دوران شدی ای چون   شبنم   بر   زمین افتنده در   بغل     داری   کتاب     زنده موږ دقران په پریښودو سره خوار شو، اوشکوه له زمانې کو، اي شخصه! چې دشبنم پشان په زمکه پریوتي یې تا سره په تخرګ کې یو ژوندی کتاب دی، دهغه نه ګټه واخله! داپه حقیقت کې دفرقان سورة ددې لاندې ایت مفهوم دی، چې پکې درسول الله (2) داستغاثې فریاد راوړل شوی دی: وقال الرسول يِرب ان قومی اتخذوا هذا القرأن مهجورًا( الفرقان:۳۰) او وایي به رسول، زما ربه! زما قوم قرآن ترک کړی و. بل ځای وايي: ګر تو می خواهي مسلمان زیستن نیست ممکن جزبه قرآن زیستن که ته غواړي چې ژوند مسلمان اووسي نو دا دقرآن پرته ناشونې ده. لنډه چې مسلمانان څو په کله قرآن په حقیقي معنی سره خپل دهدایت لپاره سرچینه ونه مني، خپل اعمال او اخلاق اومعاملات دقرآن سره سم نکړي دژوند په دواړو انفرادي او اجتماعي ډګرونو کې په ریښتنې توګه قران ته رجوع ونکړي په نړۍ کې به غلبه اوبری ونه مومي څومره چې مسلمان دقرآن څخه لري کېږي هومره ورباندې دزول شیبې را درومي اوپه یقین سره که مسلمان ځان قرآن ته نیږدې کړ اوقرآن ته یې رجوع په ځان لازمې کړه په نړۍ به یې دبري او غلبې تیربرم بیرته را وګرځي اوپه څلور کونجه نړۍ کې به خپل رعب او دبدبه کینوي.    


Read More...

دوئ پريږدئ ! چې په ګ...

20 فروري 2015

  قال الله تعالي : فذرهم يخوضوا ويلعبوا حتى يلاقوا يومهم الذي يوعدون (83) الزخرف ژباړه : دوئ [کفار اوملګري يې ] ايله کړئ چې  په ګناهونو اونافرمانیو کې ډوب وي ،او خپل ژوند په لوبو اوساتيریو کې تيروي ،ترهغه چې دهغي ورځې سره مخ کيږي چې دوئ سره يې وعده شوي . لنډتفسير: يعني کفار اودهغوئ دملګرو چې ټول ژوند دالله ج په نافرمانۍ کې تيريږي ،حق ورته ښکاره وي ؛مګربیايې هم نه مني ،نودوئ پريږدئ ! چې په همدغه ګناهونوکې مشغول وي ، اوخپل ژوندپه لهولعب کې تيرکړي  ،څومرګ ورته راځې ،يايې رب العزت په يوه عذاب کې اخته کوي ، په بل ځای کې رب العزت فرمایې : ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (۳) الحجر ژباړه : پريږدئ داکفار چې خوري اوددنيا په نعمتونوخوندونه اخلي ، اودښه ژوند دتيرولو هڅوله هرڅه نه رامشغول کړي وي ،دوئ به دخپل دي اعمالو په بدانجام ډيرژر خبرشي . يعني کفار ایله کړئ چې زړه يې غواړي هغه وخوري ، ځکه دوئ خو دحيواناتوپه څېر چې څه په مخ ورځې له هغوئ څخه ډډه نه کوي ،حرام وي اوکه حلال ،اوپريږدئ چې داکفار دحيواناتو په څېر ددنيا ددغه څوورځو ژوند کې ددنیا له نعمتونو ګټه پورته کړی ، ځکه ددوئ همدغه څوورځي ژوند دی ، اودوئ به په آخرت کې دتل لپاره په جهنم اوعذابونوکې وي ، اودا په داسې حال کې چې دوئ دخپلو خواهشاتو پوره کولو له هرڅه نه رامشغول کړی ،ژربه په خپل دغه کردار اودهغه په بدانجام خبرشي .


Read More...

په داسي کمپنۍ کې کا...

19 فروري 2015

پوښتنه : زه په یوه  ایکسټینډډ وارنټي (یعني اضافي ضمان خرڅونکي ) کمپنۍ کې کارکوم  چې ددې کمپنۍ نوم اسکوائرټریډ  دی  دکمپنۍ ټول کاروبار د  الکترونیکي توکو د وارنټي (ضمانت ) دیوې اوږدي مودې لپاره خرڅول  دي   ، دمثال په توګه  که کوم څوک  کمپیوټراخلي  نو هغه  ایکسټينډډ وارنټي کمپنۍ ( اسکوائرټریډ) څخه په  دېرش ورځي کې دننه  دننه   اضافې وارنټي  او ضمان اخلي چې زموږپه کمپنۍ کې یې  طریقه په دې توګه ده  :  زید  دزرو ډالرو په  مقابل کې یو واشنګ مشین (دکالو پرېوللو ماشین )  یاهم کمپیوټر یاکوم بل الکترونیکي شیئ  اخلي  اوله هغه وروسته  راځي  زموږ  کمپنۍ ته رجوع کوي چې  دزیاتي  مودې لپاره ضمان ترلاسه کړي   نوموږ  هغه ته  دسل ډالرو په  مقابل کې  د ۳ کلونو لپاره  ضمان  (وارنټي) ورکوو  نوکه چېري دغه ماشین یاکمپیوټر  په درې کاله  کې دننه  دننه خراب شي او  په  بیارغونه  یې  تراصلي قیمت  - مثلا زر ډالره  - کمه  خرچه راځي  نوزموږکمپنۍ به دهغه  ترمیم کوي  اوکه  یې په  رغیدو  باندي  ترزرډالره زیاته  خرچه  راځي نو بیاموږ هغه ته  زرډالر ورکوو ، اوکه  په  درې کاله  کې  دننه  دننه  په هغه  کې هیڅ ډول خرابي نه شوه پیدا  نو بیا دمودې په پوره کیدلو سره وارنټي یاضمان ختیمږي  اوهغه سل ډالرچې له  نوموړي  اخستل شوي بیا نه ورکول کیږي ، نو ایا په داسي کمپنۍ کې کارکول  یایې  غړی جوړیدل دشریعت مطهره  په رڼاکې جائز دي اوکنه ؟ جواب :  په  پورته  ذکر شوي صورت کې   دیادي کمپنۍ دغه مذکوره کاروبار نه  بیع ده  او نه  اجاره  یعني په شرعي عقودو (معاملاتو) کې په یوه  عقد (معامله ) کې هم  نه  دی داخل  ، همداراز  دورکړل شوي مودې ( درې کاله ) کې دخرابي نه پیداکیدو له امله هغه ته  اصل روپۍ نه ورکول کیږي چې داپه حقیقت کې  دانشورنس  یو نوی  صورت  دی او  انشورنس چونکه  په  غرر اوقمار(جوا) باندي دمشتمل کیدو له امله  ناجائز اوحرام دی ، نوځکه  دیادي کمپنۍ کارو بار ناجائز دی  اوله دې کمپنۍ  ( اسکوائرټریډ) سره  په هیڅ صورت کې هم کارکول  نه  ده جائز که  هغه د غړیتوب په توګه وي اوکه  دملازمت اویاکارګري  په توګه  په داډول کمپنیو کې له کارکولو څخه ځان ساتل ضروري دي والله  تعالی اعلم بالصواب 


Read More...

داسلامي تشریع اساسات...

17 فروري 2015

  ځینې خلک دشرعي تقلیدپه باب له افراط نه کار اخلي اوداسلامي امت پر مسلمانومقلدینو طعن وایې ،پداسې حال کې چې نن سباد امت مسلمه غوڅ اکثریت په څلورو ګونو مذهبونو کې راغونډ دی او په قاطع اکثریت اهل مذاهب او مقلدین داسلامي امت دنورو مسلکونو په پرتله د(سواد اعظم) لویه او اعظمي برخه تشکیلوي ،تردې چې ځینې علماء اود علم عقاید پوهان خو ددې اربعه مذاهبو نه خروج ته بدعت هم وایې ،دفتنو په اوسنیو توپاني څپو کې، په شرعي لحاظ دیوه مسلمان لپاره تقلید کې کومه ستونزه نه لیدل کیږي او علما ء یې دعوامومسلمانانو لپاره پر وجوب قول کوي ،لکه چې همدا خبره ددې عصر نامتو عالم ،محدث او فقیه علامه (محمد تقی عثماني رح) په خپله هغه رساله کې لیکلې، چې دتقلید دشرعي حیثیت په باب یې پکې تحقیق کړی ،نوموړی وایې ، لکه څرنګه چې (امام شاه ولی الله محدث دهلوي رح )فرمایي : چې په قرون اولی کې دکوم معین مجتهد په تقلید باندې خلک نه وو جمع شوي ،وروسته بیا په تقلید شخصي باندې اتفاق وشو،او بیا همدا واجب شو،چې ددې واضح نظیر ددریم خلیفه حضرت عثمان رض په دور خلافت کې دقرآن دجمع کولو واقعه ده، چې له اوو حرفونو څخه یې په یوه حرف (دقریشو حرف)باندې خلک راجمع کړل او په همدې تلاوت لازمي کړل شو . په حجة الله البالغه ج۱ص۱۵۴)کې حضرت امام شاه ولی الله دهلوي رح داسې فرمایي :ان هذه المذاهب الاربعة المدونة المحررة قد اجتمعت الامة او من یعتد به منها علی جواز تقلیدها الی یومنا هذا ،وفی ذلک من المصالح ما لایخفی ،لا سیما فی هذه الایام التی قصرت فیها الهمم جدا او شربت النفوس الهوی واعجب کل ذی رأی برأیه...)ژ:له شک پرته چې ددې څلورګونو مدون شویو او لیکل شويو مذاهبو د تقلیدپه جواز باندې د امت اجماع ده ،او پدې کې چې کوم مصلحتونه دي ،هغه دچانه پټ ندي ،او مخصوصا پداسې زمانه کې همتونه لویدلي ،خواهش پرستي دخلکو په خټه کې اخښل شوي او هر درأیې خاوند په خپله رأیه کبر کوي او مغرور دی . له بده بخته چې ځینې نور خلک بیا (خدای ج مکړه ) تقلید ته شرک وایې او ناروا یې بولي ،دلیل کې هغه آیت راوړي ،چې هغه دمشرکینو په موردکې نازل شوی او هیڅکله ترې مسلمانان ندي مراد، او نه یې حکم مسلمانانو ته شامل دی ({وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ/ قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آبَاءَكُمْ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ} [الزخرف:۲۴/23] ددې غوندې دنوروهغو آیتونو په تفسیر کې (اضواءالبیان فی ایضاح القران بالقران)کې داسې لیکي(أما استدلال بعض الظاهرية كابن حزم ومن تبعه بهذه الآية التي نحن بصددها وأمثالها من الآيات ـ على منع الاجتهاد في الشرع مطلقاً، وتضليل القائل به، ومنع التقليد من أصله، فهو من وضع القرآن في غير موضعه، وتفسيره بغير معناه....)ژ: چې دابن حزم غوندې دنورو ځینو اهل ظواهرو او ددوئ دپیروانو استدلال پدې آیتونوباندې، چې ددې څخه شریعت کې داجتهاد منع ثابتوي او هغه څوک ګمراه بولي، چې پدې قایل وي او اصلاً له تقلیدڅخه منع کوي،نودا دقرآن کریم وضع په غیرموضعه کې ده اودایې تفسیر په غیر معنی کې دی ،داځکه چې له عالم څخه دناپوهه یا جاهل پوښتنه او دده په فتوی عمل کول ،فی البداهت ددین په اموراتو کې واضح دی او انکا ر پرې چا ندی کړی ،اوداهم معلومه خبره ده، چې عامي به درسول الله صلی الله علیه وسلم له اصحابو څخه پوښتنه کوله ،نو هغه صحابي به فتوی ورکوله او هغه به دده په فتوی، باندې عمل کاوه ،او هیڅ کوم چا له مسلمانانو څخه پدې استفتاء او فتوی باندې اعتراض یا انکار ندی کړی ، لکه څنګه چې دا خبره هم ډاګیزه ده ،چې کله کومه مسئله په کتاب او سنت کې ونه موندل شي ،نو په کتاب او سنت کې دکوم عالم اجتهاد دده دفهم او علم په اندازه ، داهم ددې لپاره چې له منطوق څخه دمسکوت عنه حکم معلوم شي ،دمنع او نه منلو لپاره یې کومه وجه نشته او دا نهج او دود درسول الله صلی الله علیه وسلم په اصحابو کې جاري وو،او له مسلمانانو څخه پرې هیچا انکار ندی کړی .... (اضواءالبیان فی ایضاح القران بالقران ج۱۸ص۲۷۲) یعنې پدې ارتباط چې کوم آیتونه دي، ددې نه شرعي تقلید مستثنی دی ،اوهغه چې مذموم تقلید دی، هغه دکفارو هغه دی، چې دتوحید ددعوت دمنلو پر خلاف به یې ویل: چې مونږدخپلو پلرونوپیروي کوو،نو الله تعالی ورته ځواب کې وویل : چې که څه هم ستاسو مشران او پلرونه په ضلالت کې وو، نو بیا به یې هم پیروي کوئ !دلته که څوک له شرعي تقلید څخه هغه مذموم تقلید اخلي ،نو لکه چې مخکي تفسیر هم ولیکل، دلته به دقرآن معنی په بدل مفهوم سره تعبیر شوي وي او دقرآنکریم اصلي روح به دا نوي . علامه ابن العربی په خپل تفسیر( احکام القرآن لابن العربی ج۳ص۳۸۳)کې لیکي : الْمَسْأَلَةُ الثَّالِثَةُ : تَعَلَّقَ قَوْمٌ بِهَذِهِ الْآيَةِ فِي ذَمِّ التَّقْلِيدِ ، وَقَدْ ذَكَرَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ذَمَّ الْكُفَّارِ بِاتِّبَاعِهِمْ لِآبَائِهِمْ بِالْبَاطِلِ ، وَاقْتِدَائِهِمْ بِهِمْ فِي الْكُفْرِ وَالْمَعْصِيَةِ فِي مَوَاضِعَ مِنْ الْقُرْآنِ . وَأَكَّدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ ؛ وَإِنَّمَا يَكُونُ كَمَا فَسَّرْنَاهُ فِي الْبَاطِلِ . فَأَمَّا التَّقْلِيدُ فِي الْحَقِّ فَأَصْلٌ مِنْ أُصُولِ الدِّينِ ، وَعِصْمَةٌ مِنْ عِصَمِ الْمُسْلِمِينَ يَلْجَأُ إلَيْهَا الْجَاهِلُ الْمُقَصِّرُ عَنْ دَرْكِ النَّظَرِ .ژ: یعنې دې آیت کې دکفارو مذمت پدې شوی ،چې په کفر او معصیت کې دخپلو پلرونو پیروي کوي ،خوالبته په حق کې تقلید ددین له اصولو څخه یو اصل دی . امام قرطبي رح پخپل تفسیرالجامع الاحکام للقرطبي کې دتقلید په باب دلاندیني آیت په تفسیر کې خپل تحقیق داسې لیکلی : وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلا يَهْتَدُونَ}.چې ځینوخلکودتقلید مذمت ته ددې فوق الذکر آیت سره تعلق ورکړی،پدې معنی چې څنکه چې الله تعالی دکفارو مذمت لدې امله وکړ،چې دوئ په باطل کې دپلرونو اتباع کوي ،او ددوئ پیروي په کفر او معصیت کې کوي ،نو لدې امله یې تقلید مذموم دی، خو دا په باطل کې صحیح دی او هرچې په حق کې تقلید دی، نو داددین له اصولو نه یو اصل دی او دا مسلمانانودعصمتونو نه یو عصمت دی، چې د درک له نظرنه مقصر جاهل او ناپوهه ورته پناه راوړي ،لکه پدې عبارت کې چې فرمایی )) أما التقليد في الحق فأصل من أصول الدين ، وعصمة من عصم المسلمين يلجأ إليها الجاهل المقصر عن درك النظر)). البته دعلماوواختلاف پدې باب شته ،چې آیا اصولوددین کې هم تقلید روا دی ،که یوازې فروعو کې ؟ نو صحیح داده، چې تقلید ددین په فروعوکې روا دی او دې کوم شک وشبهه نده پکار! قرطبي وایې :چې دعلماوو په نزد تقلیدهغه دی، چې دبل چا قول له حجت اودلیل نه په غیر قبول کړي ،نو پدې اساس، چاچې دپیغمبرصلی الله علیه وسلم قول په معجزه کې له نظر نه په غیر منلی، نو دا شخص مقلد دی او که کوم چاپه معجزه کې نظر اوفکر کړی او بیا یې منلی ،نو دا شخص بیا مقلد ندی ،هاغه عامي یا امي کس ،چې په دیني مسایلو کې دعدم اهلیت او علم په وجه له اصولو څخه دفروعو په استنباط مصروف نه وي ،اودا دې مسایلو ته اړهم وي ،نوپه ده باندې واجب او فرض دي ،چې دخپلومسایلو دحل لپاره دسیمي او زماني جید عالم ومومي او دهغه څخه دخپلو مسایلوپه باب پوښتنه وکړي ،او بیا دهغه په فتوی باندې عمل وکړي ،   دا دالله تعالی ددې قول په وجه، چې فرمایي : {فَاسْأَلوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ} [النحل : 43] تفسیرقرطبي لیکي، چې (ابن عطیه )وایې چې په عقایدو کې، دتقلید په ابطال باندې دامت اجماع ده، او پدې باب یې د(قاضي ابوبکر بن العربی ،ابوعمراو عثمان بن عیسی بن درباس شافعي )غوندې علماوومخالفت هم ذکرکړی دی،(ابن درباس) په خپل کتاب (الانتصار) کې لیکي : چې) وقال بعض الناس يجوز التقليد في أمر التوحيد ، وهو خطأ لقوله تعالى : {إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ} [الزخرف : 23].)ژ:یعنې ځینې خلک وایې ،چې دتوحیدپه مسایلو کې هم تقلید جایز دی ،خوداددې مذکور آیت کریمه په وجه تیروتنه ده ؛نوددوئ مذمت یې پدې وکړ ،چې دوئ دخپلو پلرونو تقلید کاوه اودرسولانو ع اتباع یې پریښودله ،لکه داهل اهواء عادات چې دخپلو مشرانو تقلید کوي او ددین په اموراتو کې دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم اتباع پریږدي ،او په هر مکلف باندې دتوحید دمسایلو او پدې باب باندې دقاطعیت باور کول فرض دي ،چې همدا بیا دکتاب او سنت څخه په غیر نه ترلاسه کیږي، لکه څنګه چې مو مخکې بیان کړل . (الجامع الاحكام للقرطبی ج۲ص۲۱۲) دتفسیر قرطبی له تفسیره معلوم شول ،چې شرعي تقلید نه یوازې جایز دی ،بلکې دعوامو لپاره فرض او واجب دی اودا ډول شرعي تقلیدمحمود دی، اوهغه چې مذموم دی، هغه دکفارو تقلید دی ،چې دپیغمبر صلی الله علیه وسلم په مقابل کې به یې دخپلو پلرونو تقلید کاوه او دتوحید کلام ته به یې غو ږ نه ایښوده . په( الموسوعة الفقهیة) کې لیکي : حق خبره داده چې په عقایدو او ددین په اساسي مسایلو کې هغه چې بالضرورة دين څخه معلومیږي ، دکوم عالم تقلید نشته، بلکې که په اجمالي صفت هم وي ،نو دصاحب الشرع نه به یې اقتناع په تام ثبوت سره پخپله کوي .،خو په فرعي مسایلو کې هغه چې له تفصیلي دلایلو نه په نظر عمیق سره معلومیدای شي ،عوام په استنباط او استخراج مکلف کول یو شاقه کار دی ،کوم چې دژوند له استقامت سره اړخ نه لګوي ،داځکه که هر څوک پدې مکلف شي ،چې له دلایلو څخه دمسایلو استنباط وکړي ،نو دژوند مصالح او ګردي چارې به ځنډنۍ او معطلې شي ،که دامت دسلفو ژوند مطالعه کړو ،او دوئ خیرالقرون دي ،هغه چې رسول الله صلی الله یې په باب شهادت ورکړی و،نو وبه کتل شي، چې دوئ ټول مجتهدین نه وو،بلکې دوئ کې مجتهدین ډیر کم کسان وو،او دوئ ټولو د(۱۳) اشخاصو څخه زیات نه وو،سربیره پردې چې داجتهاد شرطونه ډیر سخت او ضق دي او هرچاکې نشي موندل کیدای ! داسې هیڅوک نه وایې، چې په هرډول مسایلو کې تقلید واجب دی ،هغه که ددین اصول وي ،که فروع ،بلکې اهل سنت والجماعت عام علماء وایې ،چې ددین اصولو کې تقلید یا نشته، یا ندی واجب ،اوددین په فروعو کې دکوم منل شوي عالم تقلید واجب دی ،لکه همدا مسئله (حکیم الامت مولینا اشرف علی تهانوي رح) په (الاقتصاد فی التقلید والاجتهادص۳۴طبع دهلی به جواب شبه سیزدهم)کې داسې لیکلې ده، چې مسایل په درې ډوله دي : لومړی هغه چې په هغې کې نصوص متعارض وي ،دویم هغه چې په هغې کې نصوص متعارض ندي، مګردګڼو وجوهاتو او معانیو محتمل وي،که څه هم داختلاف نظر په وجه یې ځیني معناګانې لیرې او ځینې نږدي معلومیږي ،او دریم هغه چې په هغې کې تعارض هم نه وي او یوازې دیوې معنی محتمل وي ؛لومړي قسم کې دتعارض دختمولو لپاره مجتهد ته داجتهاد او غیر مجتهد ته دتقلید ضرورت دی ،دویم قسم ته چې ظنی الدلالت ویل کیږي، دې کې داحدالاحتمالات دتعین لپاره داجتهاد او تقلید ضرورت دی ،اودریم قسم ته چې قطی الدلالت ویل کیږي ،دې کې نه مونږ اجتهاد جایز بولو او نه دهغې تقلید! همداسې په (خلاصة التحقیق فی حکم التقلیدوالتلفیق ص۴)کې نامتو ،حنفی عالم علامه عبدالغنی نابلسی رح فرمایي :(فالامر المتفق علیه المعلوم من الدین بالضرورة لا یحتاج الی التقلید فیه لاحدالاربعة کفرضیة الصلوة والصوم والزکاة والحج ونحوها وحرمة الزنا واللواطة وشرب الخمر والقتل والسرقة والغصب وما اشبه ذلک والامر المختلف فیه هو الذی یحتاج الی التقلید فیه ..)ژ:اتفاق پدې دی ،چې هغه مسایل چې ددین څخه بداهة معلومیږي، لکه لمونځ زکات ،روژه وغیره ....نودې کې دڅلورګونو امامانوتقلیدته اړتیا نشته ،البته دتقلید ضرورت هلته پیښیږي ،چې هغې کې اختلاف وي او مسئله مختلف فیها وي . په ورته ډول (علامه خطیب بغدادی رح )په (الفقیه والمتفقه للخطیب البغدادی ج۲ص۶۷/۶۸طبع دارالافتاء سعودی ریاض)کې لیکلي دي، (واما الاحکام الشرعیة فضربان :احدهما یعلم ضرورة من دین رسول الله صلی الله علیه وسلم کالصلوات الخمس والزکاة وصوم شهر رمضان والحج وتحریم الزنا وشر ب الخمر وما اشبه ذلک فهذا لایجوز التقلید فیه ......وضرب اخر لایعلم الا بالنظر والاستدلال کفروع العبادات والمعاملات والفروج والمناکحات وغیر ذلک من الاحکام فهذا یسوغ فیه التقلید بدلیل قول الله تعالی (فاسئلوا اهل الذکران کنتم لا تعلمون..........)ژ:او شرعي احکام دوه قسمه دي ،یوهغه چې په هغې کې تقلید ندی جایز،او بداهة له دین څخه معلوم وي، لکه لمونځ ،روژه ،زکات ،حج ،دزنا او شرابو حرمت ،او دویم قسم هغه دی ،چې هغه له استدلال ،فکر او نظر نه په غیر نشي ترلاسه کیدای، لکه عبادات ،معاملات ،ودونه ........پدې کې تقلید صحیح دی ،ځکه دالله تعالی ارشاد دی، چې که تاسونه پوهیدئ، نو له اهل ذکرو او علماوو څخه پوښتنه وکړئ،او بل داچې ،که مونږتقلید څخه خلک منع کړو، نو ددې مطلب به داوي، چې ټول خلک دې دعلم دین زده کړي پسي شروع وکړي، نو دې سره به دخلکو دژوند نور مصالح پاتي او دخلکو دژوند ټول ضروریات به خراب شي او دفصلونو او حیواناتو هلاکت به رامنځته شي، نو ځکه ددې موانعو په وجه داسې کوم حکم نشي ورکول کیدای . په (الموسوعة الفقهیة) کې وروسته لیکي ،چې هیښونکې خبره داده، چې ددې خلکو نه بعضي غالیان وایې چې د یوه چا لپاره چې مجتهد شي ،دومره هم بس ده، چې مصحف ،سنن ابي داود او دلغت قاموس ورسره وي،نودې سره به دا کس مجتهد شي او دامت دامامانوڅخه دکوم امام تقلید ته څه اړتیا نشته ،نوکه چیرته داسې وي : (....فَلَوْ أَنَّهُ يَكْتَفِي بِالْمُصْحَفِ وَبِسُنَنِ أَبِي دَاوُدَ وَالْقَامُوسِ لَكَانَ صَحَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلُّهُمْ مُجْتَهِدِينَ ؛ لأَنَّهُمْ إِمَّا عَرَبٌ خُلَّصٌ ، أَوْ نَشَأُوا فِي بِيئَةٍ عَرَبِيَّةٍ خَالِصَةٍ ، وَشَاهَدُوا أَحْدَاثَ التَّنْزِيلِ ، وَقَرِيبُو عَهْدٍ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ الادِّعَاءُ يُكَذِّبُهُ الْوَاقِعُ . وَالْقَوْلُ بِأَنَّ تَقْلِيدَ الأَئِمَّةِ فِي الأُمُورِ الظَّنِّيَّةِ شِرْكٌ وَتَأْلِيهٌ لَهُمْ ، قَوْلٌ لا أَصْلَ لَهُ ، فَلَيْسَ هُنَاكَ أُمِّيٌّ - فَضْلا عَنْ مُتَعَلِّمٍ...)ژ:که چیرته یو مصحف ،سنن ابې داوداو دلغت ادبي قاموس باندې بسنه کیدای شوای ، نودرسول الله صلی الله علیه وسلم ټول صحابه رض به مجتهدین وای ،ځکه دوئ یا سوچه عربان وو، یا یې روزنه او نشأت په سوچه عربي ټولنه کې شوی وو،او دوئ دوحی اوتنزیل پیښې او صحنې له نږدي کتلې وي ،او دپیغمبرصل الله علیه وسلم عهدته نږدي وو،نوددې ادعی ګانوتکذیب واقع یا نفس الامر کوي ،او داسې بد جرأت کول یا داسې قول کول، چې په ظنی اموراتو کې دائمه وو تقلید شرک دی، دا داسې قول دی، چې هیڅ اصل نلري ، دوئ وایې :چې تحلیل او تحریم دمذاهبو له امامانوسره دی ،پداسې حال کې چې داخالص دالله تعالی حق دی ،بلکې ټول دا عقیده لري، چې دهر امام په علم او دین باندې دامانتدارۍ توثیق موجود دی، او دوئ پداسې شیانو هیڅکله متهم ندي . په الموسوعة الفقهیة کې بیا لیکي چې : وَمِنْ الْعَجَبِ أَنَّ أَكْثَرَ هَؤُلاءِ الَّذِينَ يَدَّعُونَ الاجْتِهَادَ وَيَدْعُونَ إِلَيْهِ فِي هَذِهِ الأَيَّامِ لا يُحْسِنُ أَحَدُهُمْ أَنْ يَقْرَأَ آيَةً صَحِيحَةً مِنْ الْمُصْحَفِ ، فَضْلا عَنْ أَنْ يَسْتَنْبِطَ مِنْهَا حُكْمًا شَرْعِيًّا....ژ:دتعجب خبره داده چې ددوئ نه زیات خلک داسې دي، چې اجتهاد او تقلید پریږدي ،او پدې عصرو زمان کې ورته خلک هم رابولي ،پداسې حال کې چې دوئ کې هیڅوک هم دمصحف نه دیوه آیت صحیح قرأت هم نشي کولای ،علاوه پردې چې دوئ به دکوم شرعي حکم استنباط او یا استخراج وکړي،ځکه کم ترکمه مجتهدباید په لغت عربي کې ښه ادیب ،په ناسخ او منسوخ به پوهیږي ،عام او خاص همداسې مطلق او مقید اونورو اقسامو باندې به هم پوره معلومات لري ،لکه دالموسوعة الفقهیة پدې عبارت کې چې دا خبره ښه واضح ده : وَمِنْ الْعَجَبِ أَنَّ أَكْثَرَ هَؤُلاءِ الَّذِينَ يَدَّعُونَ الاجْتِهَادَ وَيَدْعُونَ إِلَيْهِ فِي هَذِهِ الأَيَّامِ لا يُحْسِنُ أَحَدُهُمْ أَنْ يَقْرَأَ آيَةً صَحِيحَةً مِنْ الْمُصْحَفِ ، فَضْلا عَنْ أَنْ يَسْتَنْبِطَ مِنْهَا حُكْمًا شَرْعِيًّا...... نوربیا.......................  


Read More...

دماشومانو روزنه...

17 فروري 2015

  اروا پوهان په دې کې تقریباً ټول سره ورته نظر لري، چې پلرونه او میندې باید دخپلو اولادونو په روزنه اوتربیت کې دهر،هرماشوم فطري صلاحیتونو ته ښه دقیقه پاملرنه اوتوجه وساتي،ځکه هغوی چې داولادونو دپالنې په لړکې کوم مسئولیتونه لري، دهغو نه یو دا هم دی چې دخپلو اولادونو فطري صلاحیتونه او وړتیا وڅاري، یعنې باید معلومه کړي چې د ماشوم طبعي میلان په کومه خوا زیات دی ؟ په څه کې یې ذهن ښه اوتیز کار کوي؟ پخپل ژوند کې هغه دڅه ډول هیلو او ارزوګانو دسرته رسولو سره علاقه لري؟ که مشروع امیدونه ولري، موراوپلار دي ورته هغسي اسانتیاوي په پام کې ونیسي. له شک پرته که څه هم ماشومان دیوه پلار او یوې مورنه پیدا وي، خو دذهانت، مزاج اوقوت له پلوه شاید سره توپیر ولري، هوښیار پلار اوهوښیاره مور کولی شي چې د خپل ماشوم ذهني تګ لوری معلوم کړي اوهم بیا هغه ته هغسي ماحول چې په طبعیت دروند نه وي په پام کې ونیسي. که ماشوم ذهین او فطین و او د درس ویلو سره علاقه ولري، مور اوپلار یې باید دخپل توان او و س په اندازه ورته ددرس او زده کړو بشپړولو اسانتیاوي برابرې کړي څو هغه وکړای شي، خپل نهایې مراد او مطلوب ته ورسي که ماشوم دپوهې له پلوه منځنی درجه ذهن ولري خو طبعیت یې دعلم په ځای دکوم هنریادولو یاد کارو بار په لور میلان ولري، مور اوپلار ته یې پکاردي چې ورته دفرض عین علم دزده کړې وروسته داسې اسانتیاوي برابرې کړي چې د لارې یې هغه دخپلو مشروعو هیلو او ارزوګانو پوره کولو ته لار ومومي. اوکه ماشوم ناپویه او ذهن یې کمزروی و، مور اوپلار ته یې پکاردي چې هغه په داسې کار او کسب یادولوته کینوي، چې هغه یې دزده کړې وس ولري. داسلام څلورم راشد خلیفه حضرت علي(>) له رسول الله (2) نه دا روایت نقل کړی دی: "اعملوا، فَکُل مُیَسرٌ لِماَ خُلِقَ لَهُ".کوښښ کوه، ځکه هرچاته دهغه څه توفیق په ورکول کېږي دکوم لپاره چې هغه پیدا شوی.مور اوپلار لپاره ضروري ده چې دخپل ماشوم رواني حالت وپیژني، هغه   وارزوي، ذهني وړتیا او استعداد یې ځانو ته معلوم کړي، دهر مشروع علم او فن دیادولو لورته چې هغه له ذهني پلوه میلان لري، ورته دهغه داسبابو او اسانتیا وو په برابرولو کې غفلت او سستې نه کوي. مور اوپلار دماشوم دهغو خواهشاتو چې هغه یا پخپله ماشوم ته فایده رسوي او یا دټولنې او مسلمانانو په خیر او ښه رازي په وړاندې خنډونه جونکړي، ځکه دا کار د ماشوم ذهني حالت ته ټکان رسوي او پري منفي اغېز فریباسي او دابیا په پای کې د ځوی او والدینو ترمنځ دجګړې او شخړو درامنځته کېدو سبب کېږي. دابه بیا په انجام کې داړیکو دپریکون ترمرحلې ورسي او د ښکاره بغاوت دپولو هم پسي ور اوړي، ددي سبب هغه پلار یا هغه مشر ګرځي چې محل اوموقع نه پیژنې او په نتایجو نظر نلري، رسول الله (2) فرمایلي:الله (') دې په هغه پلار رحمت نازل کړي چې هغه په نیک کار کې دخپل ځوی سره مرسته کوي. له دې وجې دخپلو اولادونو په خاصه توګه چې دمعصومیت او کوچنیوالي له مرحلې نه وتلي، په روزنه کې یې دفطري صلاحیتونو لورته پام ګرځول ضروري دی، تجربو ښودلي چې دوهلو او ټکو لو پرځای دماشوم سره نرمه رویه اوچلند غوره دی هو! له حده زیات نوازش هم ښې پایلې نلري، خو له حده وتلې سختې بیخې بدې پایلې لري، ددې دواړو ترمنیځ اعتدال اومنځلاریتوب غوره دی. که یوماشوم بې لارې شو، دهغه داصلاح لپاره د علماوو، اولیاوو، ارواپوهني د ماهرانو او دهغه دخپلو استادانو سره سلاوې اومشوره داصلاح لپاره ګټه لري او پکې خیر اوبرکت هم ډېر دی. په ځینو کورنیو کې ماشوم ته په نوازش کې له غیر معمولي اهمیت کار اخستل کېږي چې دا هم دګټې په ځای تاوان لري دا کا رهم دماشوم لپاره کومه ګټه نلري اوهم دکورنۍ لپاره ، په کوچنیوالي کې ماشوم باید داسې حس کړي، چې هغه دخپل کور یوعادي غړی دی، څومره چې دنورو حقوق دي هغومره زما هم دي، داسمه ده چې دانسانانو خواهشات   له یوبل سره توپیر لري او اړتیا وي جلا، جلا وي،خوهرڅوک باید خپل ځای او مقام وپیژني چې دا په راتلونکي کې دماشومانو په اخلاقو او کردار مثبت تاثیر لري.  


Read More...

دامام مسلم ( رحمه ا...

17 فروري 2015

   ابوالحسین مسلم بن حجاج بن ورد بن کرشان قشیري نیشاپوري مشهور په (امام مسلم رحمه الله)  په ۲۰۴ یا۲۰۶ هق ،کال دخراسان په نیشاپور کي زیږیدلی اوپه ۲۶۱ هق ،کال د۵۵\ ۵۷ کلونو په عمر دنیشاپور په نصر ابادکي وفات  اودفن شوی دی . امام مسلم (رحمه الله )  په ماشومتوب کي دعلم طلب پیل کړ، دمبارکو احادیثودزده کړي په موخه یې لیري – لیري سیمو ته سفرونه وکړل اودوخت دزبده علماوو څخه یې علمي فیض حاصل کړ، دبېلګې په توګه په خراسان کي  یې دیحی بن یحی او اسحاق بن راهویه اوپه عراق کي یې دحنبلي مذهب له امام احمد بن حنبل څخه دحدیثوسماع کړې ده ،همدا راز په حجاز،شام  اومصر کي یې دمختلفواستادانوڅخه احادیث ویلي دي .په ټوله کي امام مسلم (رحمه الله )  د(۲۲۰ ) استادانو څخه علمي فیض تر لاسه کړی دی . امام مسلم ( رحمه الله ) سره له دې چي په علم حدیث اوفقه کي به په غور اوتتبع  بوخت ؤ دحلال رزق دحصول اودمخلوق له طمع څخه دحفاظت په موخه تجارت هم کاوه، دامام مسلم دعلمي نبوغ اوازه تر ډیروسیمورسیدلې وه ، په ذکاوت او لوړعلمي استعدادیې دعلماوو اتفاق دی ، په کوم ځای او وخت کي چي دحدیثو دعلم څخه بحث کیږي هرومرو ورسره دامام بخاري او امام مسلم نومونه ذکر کیږي ،دامام مسلم  ودرس ته  دلیرو علاقو څخه داحادیثوطالبان اودنبوي میراث مینه وال راتلل ، ددوی په درس کي  داسي هستۍ هم وروزل شوې  چي وروسته یې دامت دنومیالیومحدثینواوعلماوو نقش ولوباوه ، دځینوشاګردانونومونه یې په لاندي ډول دي : 1- ابو عیسی ترمذی
2- ابو حاتم رازی
3- ابوبکر محمد بن اسحاق ابن خزیمه
4- موسی بن هارون
5- ابو عوانه یعقوب بن اسحاق اسفرائینی
6- یحیی بن صاعد (ت:)
7- ابراهیم بن محمد بن سفیان
8- ابراهیم بن ابی طالب دمسلم بن حجاج (رحمه الله )  او امام بخاري (رحمه الله ) ترمنځ خوراصمیمانه اودوستانه اړیکي موجودي وې ، دوی یو بل  ته په خورا درنښت قایل وو، ابوالحسین مسلم دامام بخاري  ډیرخدمت و کړ  او نوموړی یې خپل استادباله ،کله چي دوخت حاکم خلګو ته  وویل چي :  نور دي له امام بخاري  سره لیده کاته نه کوي امام مسلم بې له ډاره دپخوا په شان دامام بخاري  سره ملاقات  کاوه ،په علم حدیث کي بخاري اومسلم (رحمة الله علیهما) ته شیخین اوکتابونو ته یې صحیحین ویل کیږي اوکوم احادیث چي په بخاري اومسلم  دواړوکي ‌ذکرشوي وي متفق علیه بلل کیږي .  مسلم شریف دوهم صحیح کتاب ګڼل کیږي ، دامت په ا  تفاق سره صحیح بخاري اوصحیح مسلم ترقران کریم وروسته تر ټولوکتابونوصحیح کتابونه اومعتمدمراجع دي ، دمسلم شریف یوه ځانګړتیا داده چي  داحادیثوټول متون اوطرق پکي  یوځای شوي  دي ، امام مسلم  په خپل صحیح کي معلق احادیث نه دي ذکر کړي ، مسند اومرفوع حدیثونه یې دصحابه کرامو اوتابعینو داقوالوڅخه پرته مرتب  کړي  دي . دمسلم شریف شرح ، اختصار اودفقهي مسایلو بیان دعلماوو توجه جلب کړې او دالجامع بخاري په څېر پرصحیح  مسلم هم ډیر شروحات لیکل شوي ،دلته یې  دځینو مشهوروشرحونومونه  ذکر کوو: «المعلم في شرح کتاب مسلم » دامام ابوعبدالله مازري تالیف ، «اکمال المعلم في شرح صحیح مسلم » دقاضي عیاض تالیف «المنهاج في شرح صحیح مسلم بن الحجاج »دامام محیي الدین نووي تالیف «فتح الملهم » دعلامه شبیر احمدعثماني اومفتي تقي عثماني تالیف امام مسلم دصحیح مسلم څخه علاوه همدا لاندي ذکر شوي کتابونه هم تصنیف کړي دي . 1- کتاب العلل
2- کتاب الأسماء والکنی
3- کتاب الأقران
4- کتاب المخضرمین
5- کتاب من لیس له إلا راو واحد.
6- کتاب اولاد الصحابة
7- کتاب المسند الکبیر
8- کتاب الجامع الکبیر
9- کتاب التمییز
10- کتاب طبقات التابعین. امام مسلم ( رحمه الله ) دخپل عمر پنځلس کاله دصحیح مسلم و ترتیب اوتدوین  ته وقف کړي دي  .دتاریخ یافعي په حواله  امام مسلم ددرولکومسموع  احادیثو څخه خپل صحیح (مسلم شریف)تصنیف کړی دی . دامام مسلم (رحمه الله ) تر وفات وروسته ابوحاتم الرازي نوموړی په خوب کي  ولید،پوښتنه یې ځني وکړه چي  څه حال دي دی، مسلم (رحمه الله ) ورته وویل چي « الله تعالی دومره احسان راسره کړی  چي  دجنت  په هرځای کي یې داوسیدلواجازه راته کړې ده» .  ابوقریش الحافظ وایې دمحمد بن بشار څخه مي واوریدل چي :«  په نړۍ کي څلور تنه حفاظ  وو، محمد بن اسماعیل په (بخارا) کي ، ابوذرعه په (ری) کي ، مسلم په (نیشاپور) کي اوعبدالله الدارمي په (سمرقند) کي » ، محمد بن عبدالله فراء  وایې چي : « مسلم بن حجاج دتکړه اونومیالیوحفاظو، عالمانو او محدثینوڅخه ؤ  او تر امام بخاري  وروسته په خراسان کي دحدیثوستر  امام ؤ » . منابع : ویکیپیډیا موقع الدار الاسلامیه للاعلام اهل سنت جاسک پایګاه وا اسلاماه


Read More...

د مدينې په لار...

17 فروري 2015

 

كله   چي   د لټې او پلټنې هلې ځلې غلې شوې، او قريش له دريو ورځوپرلپسې خو بې پایلو منډو، ترړو څخه وروسته څه نا څه آرام شول. نو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ملګري يې له غار نه د وتو تياري ونيوله.

دوئ له مخكې نه له عبدالله بن اريقط الليثي سره   چي   په صحرايي لارو پېژندنه كې يې خاص مهارت درلود د پيسو په مقابل كې مدينې ته د رسولو خبره كړې وه. نوموړى هغه وخت لا مسلمان شوی نه وو، خو دوئ ته د اعتماد وړ وو خپلې اوښې يې ورته سپارلې وې او دا وعده يې ورسره كړې وه چي درې ورځې وروسته به د غار خولې ته راځي. همدا وه   چي   عبدالله بن اريقط د دوشنبې په شپه د هجرت د لومړي كال د ربيع الاول په لومړۍ نېټه   چي   د (۶۲۲م) كال د سپتمبر له (۱۶) مې سره سمون خوري اوښې د غار خولې ته راوستې. ابوبكر (رضي الله عنه) رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ته وويل: پلار مې له تا قربان شه يا رسول الله! له دې دوو اوښو نه يوه ستا، او هغه بهتره اوښه يې ور وړاندې كړه. رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ورته وويل صحیح ده خو په بيه. پدې وخت كې اسماء بنت ابې بكر (رضي الله عنهما) ورته د لارې توښه راوړه، خو ددې د تړلو لپاره يې څه نه وو ورسره راوړي، او كله   چي   دوئ د سفر اراده وكړه اسماء (رضي الله عنها) څه پيدا نكړل چي هغه توښه پكې وتړي، نو فوراً يې د خپلې ملا كمربند دوه ځايه كړ، په يوه ټوټه يې خوراك وتاړه او بله يې تر ملا كړه او په دې سره ذات النطاقين وبلله شوه. بيا رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ابوبكر (رضي الله عنه) روان شول، عامر بن فهيره هم ورسره وو،او لارې پېژندونكی عبدالله بن اريقط د بحر د غاړې (ساحل) لاره غوره كړه او همداسې مخكې لاړل.كله   چي   له غار نه ووتل لومړى د جنوب پلو ته د يمن په لور لاړل، بيا د بحر د غاړې په خوا د غرب (لويديز) لوري ته راوګرځېدل او مخكې لاړل تر څو داسې لارې ته ورسېدل   چي   عام خلك به نه ورباندي تلل، بيا د شمال لوري ته وګرځېدل او د سرې بحيرې غاړې ته نژدې په داسې لار روان شول چي له كوم يو سړي پرته بل هيڅوك هم نه ورباندي تلل. ابن اسحاق د هغو ځايونو نومونه ذكر كړيدي له كومو نه   چي   رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) په دې سفر كې تېر شويدى. هغه وايي: لارې پېژندونكي لومړى هغوئ د مكې په لاندينۍ برخه كې بوتلل، بيا د ساحل په لاره روان شول او د عسفان په لاندينۍ برخه كې يې لاره غوڅه كړه، بيا د امج په لاندينۍ برخه كې روان وو او كله   چي   له قديد نه تېر شول،نو بيا يې لاره غوڅه كړه، همداسې مخكې د خرار په لاره لاړل بيا په ثنيه المره او ورپسې په لقفا او بيا د لقف له بيابان نه تېر شول، ورپسې يې د مجاح بيابان (دښته) ونيوه، بيا د مجاح له ګرزندي (موړ) نه پورې وتل او د ذي الغضوين ګرزندی يې ونيو په ذي كشر ورننوتل او داسې په جداجد بيا په اجرد، ذاسلم او د اعداء له لارې د تعهن په دښته او مخكې په عبابيد او داسې په فاجه بالاخره په عرج راكوز شول، بيا د ركوبه په ښۍ خوا كې له ثنيه العائر نه تېر شول، او د رئم په وادي كې راكوز شول او مخكې د قبا په لور لاړل. اوس راځئ د لارې په دوران كې واقع شوې ځنې پيښې تر نظر تيرې كړو: 1- بخاري روايت كوي   چي   ابوبكر الصديق (رضي الله عنه) وايي: كله   چي   د شپې (له غاره ووتلو) نو دا ټوله شپه او سبا ورځ تر غرمې مو مزل وكړ، دغه وخت لاره بالكل خالي وه هيڅ لاروى هم نه ليدل كېده، كه ګورو   چي   يوه لويه پرښه ده او په سيوري يې تر اوسه لا لمر نه وو راغلى، مونږ همدلته واړول. ما پخپل لاس رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ته ځاى برابر كړ، او يو پوستين مې ورباندې اوار كړ او ورته ومې ويل: دلته ويده شه يا رسول الله (صلی الله تعالی علیه وسلم)! زه به د شا او خوا څارنه او مراقبت كوم. رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ويده شو او ما څارنه كوله، پدې وخت كې مې يو شپون وليد   چي   رمه يې د پرښې په خوا را روانه كړېده، غواړي زمونږ په شان دلته واړوي، ما ورته وويل: ته د چا يې؟ هغه د مكې يا د مدينې د كوم سړي نوم واخيست. ورته ومې ويل: مېږې دې شيدې لري؟ ده وويل: هو. ورته و مې ويل : آيا لوشې يې؟ و يې ويل: هو، يوه مېږه يې راونيوه تر څو ويې ولوشي. ما ورته وويل: دا تى يې له خاورو، ويښتانو او نورو شيانو نه پاك كړه، بيا يې په يوه لوښي كې شيدې راولوشلې. له ما سره يوه چرمې بدنۍ وه   چي   رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) به اوبه ورنه څښلې او اودس به يې ورباندې كاوه. بيا رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ته راغلم، خو مناسبه مې ونه ليده   چي   راويښ يې كړم، هملته ورته ولاړم تر څو راويښ شو، نو سمدستي مې په شيدو لږ اوبه ورواچولې تر څو لاندينۍ برخه يې يخه شوه او ورته ومې ويل: مهرباني وكړه شيدې وڅښه يا رسول الله (صلى الله عليه وسلم)! رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) دومره شيدې وڅښلې   چي   زه ډېر پرې خوښ شوم، بيايې وفرمايل: د حركت وخت ندى؟ ما ځواب وركړ: هو د تګ وخت دى، بيا روان شوو. 2- پدې سفر كې د ابوبكر (رضي الله عنه) عادت دا وو چي   په رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) پسې به وروسته په اوښه سپور وو. او څرنګه   چي   له عمره پوخ ښكارېده نو د خلكو توجه به هم همده ته وه، او د رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) په څېره كي د ځوانۍ نښې ډېرې وې، نو د خلكو زياته توجه به نه وه ورته. او همدا وجه وه   چي   كله به له چاسره مخامخ شول نو لومړى به يې له ابوبكر (رضي الله عنه) نه پوښتنه كوله   چي   دا سړى څوك دى؟ ابوبكر (رضي الله عنه) به يې په ځواب كې ويل: دا زما لارښود دى، اورېدونكي به داسې ګومان كاوه چي دا لار ښيي په کومه چې روان دي، خو دده مراد به هغه د خير او دين لاره وه. 3- سراقه بن مالك چي د هغوى په لټه پسې وتلى وو وايي: زه د خپل قوم بني مدلج له خلكو سره ناست وم   چي   له دوئ نه يو سړى راغى راته ودرېده او ويې ويل: اې سراقه! ما همدا اوس له ساحل سره څو كسان وليدل، فكر كوم   چي   هغه محمد(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ملګري يې دي. سراقه وايي: زه پوه شوم   چي   دا كسان همدوئ دي، خو ده ته مې وويل: دا هغوئ نه شي كېدلاى، او دا تا   چي   څوك ليدلي هغه فلانى او فلانى دي   چي   زمونږ له مخې تېر شول، بيا څه وخت همدلته مجلس كې پاتې شوم، وروسته پاڅېدم او كور ته لاړم. خپلې وينځې ته مې امر وكړ،   چي   آس وباسي او هلته د غونډۍ شا كې راته انتظار وکړي. ما خپله نېزه راواخيسته او د كور له وروستنۍ دروازې نه پداسي حال كي ووتلم   چي   د نېزې څوكه مې په ځمكه لګوله او پورتنۍ خوا مې هم كښته نيولې وه، آس ته ورغلم ورباندي سپور شوم او پوه شوم   چي   هغه مې د معمول په شان په منډو منډو مخكي وړي،آن تر دې   چي   دوئ ته ورلنډ شوم، دلته مې آس بودري وكړه او زه ورنه راپرېوتم، بيا راپورته شوم توبرې ته مې لاس كړ او د فال غشي مې ورنه راوايستل، فال مې ورباندې واچوه   چي   آيا دوئ ته زيان ور ورسوم او كه نه؟ نو هغه غشي راووت   چي   زما خوښ نه وو، خو ددې غشي پروا مې ونكړه، په آس سپور شوم او په چټكۍ سره يې دوئ ته دومره ورلنډ كړم   چي   د رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) د قرائت آواز مې واورېد. هغه خپل قرائت كاوه هيڅ بل طرف ته يې التفات نه كاوه، خو ابوبكر (رضي الله عنه) ډېر يوې خوا بلې خواته كتل، پدې وخت كې زما د آس پښې ان ترګونډو په ځمكه كې خښې شوې زه هم ورنه ولوېدم، بيا مې آس وواهه او هغه په ډېر مشكل سره خپلې پښې راوايستلې كله   چي   نيغ ودرېد، نو د پښو له نښانو نه يې د دود په شان ګرد پورته شو، دلته مې بيا په غشو فال واچوه، بيا هغه غشى راووت   چي   زما نه وو خوښ، نو د امان غږ مې ورباندې وكړ. هغوئ راته ودرېدل، ما په آس پښه ورواړوله او ورغلم او هغه وخت   چي   زه له دوئ نه منع كړى شوى وم، نو دا خبره مې په زړۀ كې پخه شوې وه   چي   رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) به غالب او امر به يې برلاسى كيږي، ورته ومې وويل: ستا قوم ستا په سر جايزه ټاكلې ده، او لدينه مې هم خبر كړ   چي   خلك دده په هكله څه نيت او اراده لري، او خپل زاد او توښه مې ور وړاندې كړه، خو هغوئ څه ورنه وانخستل نه يې تكليف راكړ او نه يې د څه سوال رانه وكړ، يوازې دومره يې راته وويل:   چي   حال پټ ساته. ما ورته وويل: د امن خط راته وليكه، نو عامر بن فهيره ته يې د خط ليكلو امر وكړ، هغه د پوستكي په يوه ټوټه خط وليكه، بيا رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) مخ په وړاندې لاړ. پدې هكله له ابوبكر (رضي الله عنه) نه هم يو روايت را نقل شويدى هغه وايي: مونږ روان شوو، او خلك زمونږ په لټه كې وو، خو له سراقه پرته هيچا هم و نه موندو، او كله   چي   د سراقه آس را لنډ شو ما وويل: يا رسول الله! دا دى دا پلټونكی راورسېده ده وفرمايل: (لا تحزن ان الله معنا) سراقه بيرته مكې ته ستون شو او خلك لا په تپ او تلاش كې وو، ده ورته وويل: ما مكمل او پوره احوال درته راوړى، نور دلته ستاسې هلې ځلې بې ګټې دي، پدې خوا كې   چي   څه لازم وو هغه وشول. (او پدې سره يې خلك راستانه كړل، نوموړى د ورځې په پيل كې د هغوئ په لټه پسې وتلى وو،خو د همدې ورځې په پاى كې د هغوئ نګهبان او ساتونكى ګرزېدلى وو. 4- پدې سفر كې يې د خزاعيه كورنۍ د ام معبد نومې ښځې په دوو خېمو هم ګذر وشو. نوموړې مشهوره او تكړه ښځه وه، زياتره به څرخ په لاس د خيمې په خوله كې ناسته وه، او   چي   څوك به ورتلل نو د خوراك او څښاك بند وبست به يې ورته كاوه. رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ملګري يې د څه شي غوښتنه ورنه وكړه، دې ورته وويل: قسم په خداى كه مو څه درلودلى نو ستاسې په ميزبانۍ كې به مو كوتاهي نه واى كړې، زمونږ مېږې هم ډيرې ليرې دي. دغه كال هم ډير وچ وو. رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) وكتل او د خيمې په كنج يې يوه مېږه وليده، نو يې وفرمايل: ‏[ما هذه الشاة يا أم معبد‏؟‏‏]‏دا څه ډول مېږه ده؟ اې ام معبد! دې وويل: دا د ډيرې كمزورۍ له امله له رمې پاتې شوېده. هغه (صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) وفرمايل: ‏[هل بها من لبن‏؟‏‏]‏شيدې كوي؟ دې وويل: دا له پښو لوېدلې او شيدې؟! ده ورته وفرمايل: ‏[أتأذنين لى أن أحلبها‏؟‏‏] اجازه راكوې   چي   ويې لوشم؟ دې وويل: مور او پلار مې له تا قربان، كه لازم وينې نو ويې لوشه! نو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) پخپل مبارك لاس د هغې غولانځه مسحه كړه، بسم الله يې وكړه او دعا يې ولوستله، يو ځل يې غولانځه ډكه شوه، او پښې يې سره ليرې كړې، نو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) د ام معبد هغه لوئ لوښى وغوښت كوم   چي   د يوه ټولګي لپاره بس وو، مېږه يې پكې ولوشله تر څو په مورګو يې ځګ ودرېد، بيا يې ام معبد ته شيدې وروڅښلې تر څو ښه مړه شوه، بيايې خپل ملګري ماړه كړل په پاى كې يې پخپله وڅښلې، او ورپسې يې مېږه بيا ولوشله تر څو لوښى ښه ډك شو او له دې سره يې پرېښود او دوئ وخوځېدل. لږ ساعت وروسته ابو معبد له خپلو كمزوريو، سستو او ډنګرو وزو سره راورسېد، او كله يې   چي   شيدې وليدلې، حيران شو، خپلې ښځې ته يې وويل: دا شيدې له كومه شوې؟ رمه خو ليرې ده، او په كور كې هم شيدې وركوونكې مېږه نشته. دې ورته وويل: قسم په خداى همدا اوس يو ډېر مبارك سړى رانه رخصت شو،   چي   دا او داسې خبرې يې وې، او حال يې داسې او داسې وو. ده وويل: هو فكر كوم دا هغه څوك دى   چي   قريش يې لټوي، نو اې ام معبد راته معرفي يې كړه او نښې يې راته ووايه! دې هم پخپله بليغه ژبه د هغه عظيم صفات داسې ورته بيان كړل كه ته به وايې همدا اوس يې په مخ كې ولاړ دى، د كتاب په پاى كې به دا بيان رانقلوو. ابو معبد وويل: قسم په خداى   چي   دا د قريشو هماغه ملګرى دى د كوم په هكله   چي   دوئ مختلفې خبرې كوي، زه د هغه د ملګرتيا اراده لرم، او د امكان په صورت كې به حتماً دا كار سرته رسوم. له بلې خوا هلته مكه كې يو داسې آواز پورته شو   چي   ټول خلك يې اوري، خو ويونكى يې نه ښكاري دا آواز داسې وو: [ ترجمه: د عرش مالك الله دې دوو هغو ملګريو ته بهترينه جزا او بدله وركړي كوم   چي د ام معبد خيمې ته راغلي وو، دوئ دواړه هلته په خير او نيكۍ راغلي وو او بيرته په خير او نيكۍ سره ولاړل، او بريالي دي هغه څوك   چي   د محمد(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ملګرتيا كوي، اې قصي! الله تعالى له هغه سره څومره بې مثاله كارنامې او سردارى له تاسې نه يووړه (او يا: مباركې دې وي تا قصي ته چي الله (جل جلاله) د محمد(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) په واسطه له تاسې نه يې ساري سرداري وانه خستله). بنو كعب ته دې د دوئ د سياه سرې كور او د مومنانو د نګهداشت ځاى مبارك وي، تاسې له خپلې خور نه ددې د ميږې او لوښي په هكله پوښتنه وكړئ، كه تاسې له هغه ميږې نه هم وپوښتئ نو هغه به هم شاهدي ووايي.] اسماء (رضي الله عنها) وايي: مونږ نه و خبر   چي   رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) كومې خوا ته تللى، تر څو د مكې له لاندينۍ برخې نه يو جن (پيرى) راغى او دا پورتني ابيات يې وويل، خلك ورپسې ورغلل او ورپسې ورتلل آواز يې اورېده خو هغه يې ليده نه، تر څو هغه د مكې له پورتنۍ برخې نه ووت. اسماء (رضي الله عنها) وايي: كله مو   چي   دا خبرې واورېدلې نو پوه شوو   چي   رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) د مدينې لوري ته تللى دى. 5- رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) د لارې په اوږدو كې له بريده بن حصيب اسلمي سره هم مخامخ شوى وو. نوموړى د خپل قوم مشر وو او د قريشو له طرفه د اعلان شوې لويې جايزې ګټلو په طمعه د رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ابوبكر (رضي الله عنه) په لټه پسې وتلى وو، خو كله   چي   له رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) سره مخ شو او د هغه مباركې خبرې يې واوريدې، نو په همغه ځاى د خپل قوم له اويا كسانو سره يو ځاى په اسلام مشرف شو، بيايې خپله پګړۍ را خلاصه كړه او د بيرغ په څېر يې د نيزې په څوكه كې ټينګه كړه، پدې سره يې دا اعلانول غوښتل   چي   دا دى د امن او سلامتيا پاچا را روان دى تر څو دا دنيا په عدل او انصاف سره ودانه كړي. وعن عبد الله بن بريدة أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يتفاءل ولا يتطير، فركب بريدة في سبعين راكبًا من أهل بيته من بني سهم، فلقى النبي صلى الله عليه وسلم، فقال له‏:‏ ‏[ممن أنت‏؟‏‏]‏ قال‏:‏ من أسلم، فقال‏:‏ لأبي بكر‏:‏ سلمنا، ثم قال‏:‏ ‏[مِنْ بني مَنْ‏؟‏‏]‏ قال‏:‏ من بني سهم‏.‏ قال‏:‏ ‏[خرج سهمك‏]. له عبد الله بن بريده‏ نه روايت دى چې رسول (صلى الله عليه وسلم) به بد شګوني نه کوله هر څه يې په نيک فال نيول، د خپل قوم بني سهم له اويا سپرو کسانو سره ووت، کله چې له رسول (صلى الله عليه وسلم) سره مخ شو، پوښتنه يې ترې وکړه: له کوم قوم نه يې؟ ده وويل: له اسلم نه. رسول (صلى الله عليه وسلم) وفرمايل: په امن شوو. بيا يې وفرمايل: له کومې کورنۍ نه. ده وويل: له بني سهم نه. رسول (صلى الله عليه وسلم) وفرمايل: برخه دې ووته. 6- د هجرت په لاره زبير (رضي الله عنه) هم د رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) په ملاقات مشرف شو، زبير (رضي الله عنه)   چي   له يوې ډلې مسلمانو تاجرانو سره له شام نه راګرزېدلى وو، رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ابوبكر (رضي الله عنه) ته يو يو جوړ سپينې جامې هديه كړې.

(الرحيق المختوم)


Read More...

دجنت ټولې اته روازې ...

17 فروري 2015

عَنْ اَبِیْ هُرَیْرَةَ رضی الله عنه عَنْ رَسُوْلُ اللهِ صلی الله علیه وسلم اَیُّمَا اِمْرَءَةٍ اِتَّقَتْ رَبَّهَا وَحَفَظَتْ فَرْجَهَاوَاَطَاعَتْ زَوْجَهَافُتِحَ لَهَاثَمَانِیَةُ اَبْوَابِ الْجَنَّةِ قِیْلَ لَهَااُدْخُلِیْ مِنْ حَیْثُ شِئْتِ ۔ (مجمع الزوائدصفحه 306 )      دحضرت ابوهريرة رضی الله عنه څخه روايت دی چي نبی کريم صلی الله عليه وسلم وفرمايل چي کومه ښځه چي دالله څخه دګناه په باره کي ووېريږي اوګناه ونه کړي اودخپل عزت ناموس ساتنه وکړي اودخپل خاونداطاعت اوفرنبرداري وکړي دهغې دپاره دجنت اته دروازې خلاصيږي اوهغې ته به وويل شي پرهره دروازه چي ستاخوښه وي جنت ته ننوزه ۔ فائده:دجنت به اته دروازې وي،دخپلو خپلوځانګړو کړنو(عملونو) له کبله به خلګ دجنت پربېلابېلودروازوننوځی،په عامه توګه به خلګ صرف پريوه دروازه باندي دتلوحقداروي ۔ ځيني نارينه اوښځې به داسي وي چي دهغوئ دپاره به دجنت اته دروازې ټولې خلاصې وي اوهغوئ ته به اختياروي چي دجنت دکومې دروازې څخه چي خوښه يې شي ننوتلای شي ،دابه هغه ښځه وي چي په هغې کي دادرې صفتونه وی ! ۱ : دتقویٰ ژوندکوي ۔ يعني دټولوناروا اودشريعت منع کړل شوي شيانوڅخه ځان ساتي،دهرې ګناه دخبرې څخه ځان ساتي،مثلاً: پنځه وخته دلمانځه پابنده وي، په ځانګړي ډول دسهاردلمانځه ،دګېڼوحساب که يې دنصاب برابروي زکوٰة ځني باسي، دچاسره جنګ اوجګړې نه کوي،لعنت،اوبدردنه وايي،ښېراوې نکوي،احسان پرچانه اچوي اوبېله پردې چيري نه ځي ۔ له پردوخلګوڅخه سخت احتياط کوی ۔ پرته له سختې اړتياله کورڅخه نه وزي۔ عرس اوزيارتوته نه ځي ۔ په خپلوانوکي دچاسره کينه اوبغض نه ساتی ۔ دغيبت څخه ځان ساتي ۔ اودلېور اونامحرموخپلوانوڅخه پرده کوي ۔ نه پخپله ټي وي ګوري اونه يې په کورکي ساتي ۔ په سينما ، رقص لوبواوسندروکي برخه نه اخلي ۔ دمحرم اوربيع الاول بدعات نه کوي ۔ غرض داچي دهرې کبېره ګناه څخه ځان ساتي ۔ اوکه چيري په څه وجه څه ګناه وکړي نوفوراً توبه ورڅخه کاږي ۔ ۲ : دخاوند څخه علاوه چاباندي نظرنه ساتي۔ دسينمااوټي وي په ذريعه خپل عفت (پاک لمني) نه بربادوي ۔ دخپل عزت اودناموس حفاظت کوي ۔ ۳ : دخاوندپه هرکارکي اطاعت اوفرمانبرداري کوي چي هغه شريعت نه وي منع کړی، نه پکي غفلت ،سستي اونه بهانې کوي۔ مثلاً دخاوند دعادت اوضرورت مطابق پرخپل وخت باندي ټوله کارونه کوي ۔ دناروغي اوستړياپه حالت کي يې خدمت کوي ۔ مثلاً دخاوند مزاج ورته معلوم وي چي هغه ګرم خورک خوري ۔ په ګرمو اوبواودس کوي نودهغه دحکم ورکولوڅخه مخکي هغه کارونه سرته رسوي ۔ مطلب داچي دهغه خوشحالي او آرام په پام کي ساتي۔ نودداسي ښځې دپاره دجنت اته دروازې خلاصي وي ۔ ګرانو خوندو اومندو! په دغو دروشيانوباندي همېشه عمل کوئ ۔ چي په هغوکي مشکل کاردګناهوڅخه ځان ساتل دي ۔ باقي دوه کارونه خوآسان دي دجنت اته دروازې ځان ته خلاصې کړئ ۔ نن ورځ لږشان دنفس اوچاپېريال خلاف سختۍ وګالۍ ۔ صبابه دجنت خوندونه واخلئ چي تل ترتله به وي ۔


Read More...

درواجي جاموخرابي...

17 فروري 2015

نن سباداسي جامې رواج شوې دي چي ترې لاندي بدن ښکاري،ډېرنارینه اوښځينه لیدل شوي چي دداسي رخت څخه يې پرتوګ ګنډلی وي اواغوندي يې،چي ټول لینګی يې ترې ښکاري،دداسي کالواغوستل ،اوله سره نه اغوستل سره برابردي،اولمونځ هم نه پکي کیږي،دښځې دلمانځه دصحيح کېدولپاره شرط دادی چي دهغې مخ،ترمړوندو دواړه لاسونه اوله دواړو پښوپرته به يې نورټول بدن پټ وي،مګرحقیقت دادی چي دډېرو ښځولمونځ ځکه نه کیږي چي پرسريې داسي نری پړونی وي چي وېښتان ترې ښکاري،اودځینوښځولمونځ ځکه نه کیږي چي بازوګان يې لوځ وي،که پټ هم وي هغه په نری پړوني چي هرڅه ترې ښکاري،ځيني ښځې ساړي اغوندي اوپورتنی قمیص(بلاوز)يې کوتاه وي چي ترنامه رسیږي اونیم نس يې ښکاریږي،په دې سره لمونځ نه کیږي۔

       دا بوداؤد په حدیث کي دي چي ښځې ته داسي نرم پړونی پرسرکول نه دي پکارچي دسروېښتان اوبدن يې ترې ښکاره شي،ښځې هرومروبایدداسي جامې واغوندي چي لستوڼي يې پوره وي،نیم لستوڼې لرونکې جامه اغوستل سخت ګناه ده،اوداسي نرۍ جامه اغوستل هم منعه ده چي بدن ترې ښکاري،داسي ښځې به په قیامت کي لوڅې راپاڅول کیږي ۔        په دې ښه پوه شئ او ددنیارواج ته مه ګورئ،دین ته ګورئ،په دنیاکي که لږله ګرمي څخه په تکلیف هم شئ،اویافېشن کوونکې څه درته ووايي،نوپه دې سره څه کیږي !، دجنت ښکلې جامې او ډول ډول نعمتونه خوبه موپه برخه وي،چيري چي هرڅه زمونږدخوښې سره سم کیږي ۔        دناڅاپي پېښو مثلاً: دچاپه کورکي اور ولګیږي،یاچيري سېلاب راشي،یازلزله وشي،یاکومه ښځه ډوبيږي،یاکوم وخت دجنګ په مهال دمېرمونودخدمت اړتیاوي نوپه داسي صورتونوکي له ښځوڅخه دستراوحجاب(پردې)،اودمېړه داجازې احکام داړتیاپه اندازه ليري کیږي،دپردې په دې احکاموسره په داسي وخت کي دعمل نه کولورخصت شته ۔


Read More...
12345678910

تازه لیکني

article thumbnail    په هر صورت په دغو کتابوکې یو "شرح السیر الکبیر" دی- غواړم دلته دیوې مسئلې لږ وضاحت وکړم،هغه داچې ایا دموادو پرته هم د"کتاب المبسوط" او د"الشرح السیر الکبیر" په څېر...
article thumbnail    دهدایت دوه ډولونه: دهدایت یو ډول نظري فکري او علمي دی او دویم عملي، اخلاقي اودژوند د چارو اومعمولاتو په ضمن کې دی،یعنې په انسان کې دحق اوباطل ترمنځ د تمیز صلاحیت...
article thumbnail  قال الله تعالي : فذرهم يخوضوا ويلعبوا حتى يلاقوا يومهم الذي يوعدون (83) الزخرف ژباړه : دوئ [کفار اوملګري يې ] ايله کړئ چې  په ګناهونو اونافرمانیو کې ډوب وي ،او خپل ژوند په...
article thumbnailپوښتنه : زه په یوه  ایکسټینډډ وارنټي (یعني اضافي ضمان خرڅونکي ) کمپنۍ کې کارکوم  چې ددې کمپنۍ نوم اسکوائرټریډ  دی  دکمپنۍ ټول کاروبار د  الکترونیکي توکو د وارنټي (ضمانت )...
article thumbnail  ځینې خلک دشرعي تقلیدپه باب له افراط نه کار اخلي اوداسلامي امت پر مسلمانومقلدینو طعن وایې ،پداسې حال کې چې نن سباد امت مسلمه غوڅ اکثریت په څلورو ګونو...
article thumbnail  اروا پوهان په دې کې تقریباً ټول سره ورته نظر لري، چې پلرونه او میندې باید دخپلو اولادونو په روزنه اوتربیت کې دهر،هرماشوم فطري صلاحیتونو ته ښه دقیقه...
article thumbnail   ابوالحسین مسلم بن حجاج بن ورد بن کرشان قشیري نیشاپوري مشهور په (امام مسلم رحمه الله)  په ۲۰۴ یا۲۰۶ هق ،کال دخراسان په نیشاپور کي زیږیدلی اوپه ۲۶۱ هق ،کال د۵۵\ ۵۷ کلونو...
article thumbnail  كله   چي   د لټې او پلټنې هلې ځلې غلې شوې، او قريش له دريو ورځوپرلپسې خو بې پایلو منډو، ترړو څخه وروسته څه نا څه آرام شول. نو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) او ملګري...

ځانګړي لیکني

article thumbnailحامدا ومصليا وبعد: ځرنګه چې نړۍ دغربي ښکېلاک تراغېزي لاندي ده ، نومناسب ده چې په موضوع کې همدغه اړخ دتقابل په ډول په نظرکې ونيسو . غربي فکر اودهغوئ مقلدين دژورنالست   مقاصد داګڼې : چې خلکو ته معلومات پيداکړي ، دهغوئ...

بیلابیلي لیکني

article thumbnail    په هر صورت په دغو کتابوکې یو "شرح السیر الکبیر" دی- غواړم دلته دیوې مسئلې لږ وضاحت وکړم،هغه داچې ایا دموادو پرته هم د"کتاب المبسوط" او د"الشرح السیر الکبیر" په څېر ضخیم کتابونه املاء کیدای شي؟ عرض دادی چې خپله دامام...

درس الحدیث

article thumbnailعن عن عبادة بن الصامت رضى الله عنه :عن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: جاهدوافي سبيل الله فان الجهادفي سبيل الله باب من ابواب الجنة ،ينجي الله به من الهم والغم. .)مسنداحمد:۵\۳۱۴ ژباړه : عباده بن...

قرباني / اضحیه

article thumbnailفَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ(2)الکوثر لمونځ کوه دپاره درب خپل اوقربانی کوه! دهغه ټول خيرکثيراونعمتونوشکربايدهم دومره لوئ وی،مسلمان بايدخپل روح بدن اومال سره پوره دخپل رب په عبادت کښي مشغول...

لمونځ

article thumbnail  ۱= مسله : که چیري په مسجدکې ځای نه وي نوله مسجدڅخه دباندي خلکو اقتداء هغه مهال صحیح ده کله چې دمسجداولمونځ کونکوپه مابین کې لاره بنده کړل شي اوپه صفونوکې اتصال راشي ، یوبل شرط داهم دی چې همدي...

زکات

article thumbnail۱= پوښتنه :دغنمو په پروړه همداراز دجوارو په کړبو اوده تریاکو په بټوکې زکات سته اوکنه؟ جواب : په مذکوره صورت کې په دغوشیانوکې زکات نسته ؛ ځکه زکات په هغوشیانوکوی چې هغه په ځمکه قصدا کرل شوي وي ....

حج

article thumbnailبسم الله الرحمن الرحیم حج اوعمره قدم په قدم   محترمولوستونکودادمحترم استاذمفتي عبدالرؤف سکهروي صاحب دیوي رسالې ژباړه ده چې ډیره مفیده اواسانه اودحجیانوصاحبانواوعمره کونکولپاره ‌ډیره ګټوره ده یادونه : په سره رنګ لیکل...

جهاد

article thumbnail       دښمنان په اور سوځول ،اوبو کې لاهو کول اویایې په منجنیق بمبارول !   حنبلي عالم (علامه ابن قدامه رح) فرمایي : دې کې دفقهاوو اختلاف نشته دی، چې کله مسلمانان پر دښمن قادر شي (له سوځولو او نورو نا مانوسو لارو څخه پرته مسلمانان وکړای شي، چې...

د میرمنو اسلام

article thumbnailعَنْ اَبِیْ هُرَیْرَةَ رضی الله عنه عَنْ رَسُوْلُ اللهِ صلی الله علیه وسلم اَیُّمَا اِمْرَءَةٍ اِتَّقَتْ رَبَّهَا وَحَفَظَتْ فَرْجَهَاوَاَطَاعَتْ زَوْجَهَافُتِحَ لَهَاثَمَانِیَةُ اَبْوَابِ...

علمي شخصیات

article thumbnail   ابوالحسین مسلم بن حجاج بن ورد بن کرشان قشیري نیشاپوري مشهور په (امام مسلم رحمه الله)  په ۲۰۴ یا۲۰۶ هق ،کال...
streets and trips 2013 buy purchase autocad 2007 lt cheap microsoft office onenote 2007
levitra tabletten 
generico de cialis en españa 
kamagra oral jelly per nachnahme 
viagra livraison h prezzo cialis in farmacia cialis postepay
where to buy levitra online purchase cialis canada generic levitra tablets
australian female viagra 
where do you get viagra in australia 
buy viagra in liverpool 
    cialis duree d'action viagra commande levitra tabletten